Grote AI-bedrijven met diepe zakken die grote (generatieve) AI-modellen maken: ik vertrouw ze niet. Niet na het debacle rondom het Pentagon en de inzet van taalmodellen bij het gebruik van autonome wapens en massasurveillance (wie verzint het?). Maar daarvoor ook al niet.
Ik gebruik ze wel, die modellen, en ik betaal er zelfs voor. Ik wil weten waar ik het over heb. Maar ik maak er – anders dan af en toe een CV – geen teksten mee. En ik vertrouw al helemaal nooit blindelings op de resultaten.
In de discussie op LinkedIn die ik had naar aanleiding van mijn bericht over Anthropic, vroeg iemand me om te beargumenteren waarom ik bepaalde AI-bedrijven niet vertrouw. “Het gaat niet om een gevoel over hoe een bedrijf gerund wordt”, zei hij. “Het gaat om criteria op basis waarvan je hun modellen scoort.”
Begrijpelijke vraag. Als je me niet kent, komt mijn bericht misschien uit het niets.
Maar ik baseer me uiteraard (*eye roll*) niet op een gevoel. AI is al jaren mijn werk. Ik baseer me op jarenlang stukken lezen, cursussen volgen, onderzoek doen en laten doen, eindeloze gesprekken met experts en dag in, dag uit bezig zijn met de vraag hoe je verantwoorde AI kunst stimuleren en tegelijkertijd de ongewenste effecten van AI kunt voorkomen of ‘mitigeren’.
Daarom gaat het voor mij niet over de vraag of die producten doen wat ze beloven. Het gaat om het grote plaatje. Wat doen die bedrijven? Hoe beïnvloeden ze de wereld? Welke negatieve effecten hebben hun producten – en dus hun handelen – op grote groepen mensen?
Voor ik verder ga: onderaan dit artikel vind je een aantal podcast, papers en artikelen die mijn denken hebben beïnvloed.
Het gaat niet om hoe goed generatieve AI-modellen zijn
De vraag naar mijn evaluatie van alle verschillende modellen gaat er van uit dat het me uitmaakt hoe goed die modellen zijn. Maar dat is niet zo.
Ik weet dat ze werken. Ik weet dat het handig kan zijn. En ik weet dat er daadwerkelijk ‘goede’ toepassingen van generatieve AI zijn. En zoals altijd met technologie, kan het beide kanten op: goed of slecht gebruik. ‘Dual-use technology‘, heet dat in beleidstermen. Dat is niets nieuws.
Waar het me om gaat zijn de grote vraagstukken die de ontwikkeling en inzet van generatieve AI met zich meebrengt.
Dat er ‘goede’ toepassingen zijn en hele foute toepassingen, staat voor mij los van de manier waarop al die grote taalmodellen (Google, OpenAI/Microsoft, Anthropic) tot stand zijn gekomen, hoe ze ons verkocht worden en wat ze teweeg brengen.
De totstandkoming door het scrapen van het internet en het actief gebruiken (en vernietigen) van het werk van anderen; het gebruiken van trainingsmateriaal zonder goede selectie van wat voor soort trainingsmateriaal we wel en niet in zo’n systeem willen met alle discriminerende effecten die dat op heeft geleverd; door vervolgens niet transparant te zijn over wat er wel en niet in die trainingsdata zit en hoe het model werkt; door de gesprekken van gebruikers te gebruiken voor verdere training; door het inzetten van duizenden mensen in lagelonenlanden zonder baanzekerheid en met vreselijke werkomstandigheden; door het bouwen van datacenters op plekken waar mensen zich niet kunnen verzetten ook al wordt hun water- en energievoorziening aangetast … ik bedoel maar. Het is geen mooi plaatje (er is wel een plaatje van, trouwens, van het ecosysteem: zie hier).
De mensen die beginnen over productiviteit als voordeel (en enige reden) van generatieve AI, kijken wat mij betreft niet goed en ver genoeg. Want wie levert dit alles daadwerkelijk iets op?
Handig voor jezelf is iets anders dan verantwoord voor de wereld
Natuurlijk is het lekker, zo’n app waar je alles aan kunt vragen. Ik ben blij dat Gemini* voor mij een lijst met ‘werken-bij’-links kan genereren als ik de app een lijstje geef van interessante organisaties om voor te werken (ik zoek een baan, mocht je nieuw zijn hier;)) . Maar in een uurtje had ik die zelf ook gehad.
Heel fijn dat je als leek nu dingen kunt programmeren door te vibe coden. Leuk dat je een app kunt bouwen om je vrienden uit te nodigen voor je verjaardafsfeestje of je kind kunt helpen een hockey-app te bouwen. Maar de vraag is: ten koste van wat en wie? En hoe goed is al die code nou echt? Hoe veilig? En als er iets mis gaat of je beveiliging blijkt dramatisch: kun je het dan zelf oplossen, nadat je hele vriendkring zich met emailadres heeft aangemeld?
Goed dat jij als zzp’er je Instagram-, LinkedIn- en websiteteksten kan automatiseren alsof je er zelf bent. Maar wat betekent het voor de wereld als niets meer door mensen gemaakt is? Als alles dezelfde saus heeft? Wat doet het met het vertrouwen van mensen in social mediacontent? Wat als je doelgroep hetzelfde doet – automatisch social media en websites laat scannen en alleen nog de samenvatting bekijkt? Wat is het nut van communicatie nog als er geen mensen bij betrokken zijn? En waar eindigt het?
Handig dat we nu massaal afbeeldingen kunnen genereren en daarvoor geen illustratoren en fotografen meer nodig hebben. Maar wat doet dat met die sector? En met de wereld?
Het aanjagen van deze technologie levert maar heel weinig mensen écht iets op. Ondanks het massale geloof in een hele slimme marketingboodschap. We gaan er in mee omdat we het gevoel hebben dat het niet anders kan; dat iedereen het doet; dat het onvermijdelijk is.
Productiviteit is een loos argument en welvaart is relatief
We hebben het idee dat generatieve AI onvermijdelijk is inmiddels allemaal geaccepteerd. Want als we niet meedoen ‘lopen we achter’.
Maar achter op wat, precies? Op het creeëren van enorme winsten voor een handvol rijke mannen die dagelijks de politiek manipuleren omdat ze daarvoor kunnen betalen (en bovendien geloven dat de mensheid gedoemd is ten onder te gaan en ze zelf beter kunnen uitwijken naar Mars? geen grapje). Achter op de winst van grote bedrijven, die gedreven door hun aandeelhouders, proberen ons nog meer te verkopen? Pfff.
De vraag is of jij beter wordt van meer productiviteit.
Ik denk van niet.
Misschien dat je er als zzp’er beter van wordt, omdat communicatie en bedrijfsprocessen je minder tijd kosten. Dat is natuurlijk fijn. Als zelfstandig ondernemer moet je wel rond kunnen komen en tijd is geld. Ik laat de vraag of de kwaliteit van je output en je leven daarmee verbetert, even buiten beschouwing (al betwijfel ik het). Misschien is de som positief, voor jou.
Maar voor de meesten van ons komt die zogenaamde productiviteitswinst alleen de baas ten goede. Fijn dat je e-mails in het Engels kunt typen en dat CoPilot je kan helpen om teksten op te stellen, tuurlijk. Handig. Maar wat levert het jou op? Word je werk beter en leuker? Neemt je werkdruk af? Word je output beter?
Nee, natuurlijk.
De volgende keer dat iemand tegen je zegt dat (generatieve) AI welvaart oplevert, zou ik diegene vragen: voor wie?
Niet voor de administratieve, laagopgeleide werknemers wiens werk wordt uitgekleed of verdwijnt. Niet voor tekstschrijvers en communicatie-adviseurs die gedwongen worden om nog sneller en meer content op te leveren of vooral AI-teksten te redigeren. Niet voor starters die niet meer worden aangenomen omdat hun werk door AI kan worden gedaan.
Niet voor leerlingen en studenten die niet meer leren schrijven, denken en analyseren en waarvan niet duidelijk is of ze ooit banen krijgen en huizen kunnen kopen.
Niet voor werknemers die nog productiever moeten worden, terwijl de werkdruk voor bijna iedereen die ik ken al zo hoog is.
Niet voor de enorme groepen mensen op de wereld wiens werk steeds meer aangestuurd wordt door AI-systemen (Uber, magazijnmedewerkers).
En niet voor de mensen die voor een belachelijk laag loon de hele dag AI-systemen trainen (zie dit interview, YouTube).
Welzijn, waarde en welvaart
Welvaart en welzijn zijn iets om na te streven voor iedereen in de wereld. Iedereen heeft recht op een leven met voldoende en gezond voedsel, een goed dak boven het hoofd, veiligheid en de ruimte en vrije tijd om zich te ontplooien.
Er zit waarde in werk. Er zit waarde in vakmanschap. Er zit waarde in iets leren, beter worden, iets opleveren waar je trots op kunt zijn.
Er zit waarde in iets waard zijn.
Er zit waarde in een wereld waarin mensen een baan hebben die zinvol is en ze het gevoel geeft dat ze iets bijdragen en ergens bij horen. Die hen in staat stelt voor zichzelf en hun naasten te zorgen en een bepaalde zeggenschap over hun leven te hebben.
Maar de vraag is of dat is wat we bereiken met generatieve AI zoals die technologie er nu uitziet, gedicteerd door grote AI-bedrijven.
Ik houd van AI
Ik houd van informatie en alle technologie die iets doet met die informatie. Ik houd van algoritmes en AI – het is de reden dat ik ben gaan doen wat ik deed (doe). De logica, de data, de voorspellingen, samen leveren ze iets fascinerends op.
Ook generatieve AI kan iets goeds opleveren. Natuurlijk kan dat. De technologie achter taalmodellen is een wonder. De toepassingen zijn eindeloos. Als we arbeidstekorten kunnen oplossen, diensteverlening kunnen verbeteren, de online wereld toegankelijker kunnen maken, stom werk stoppen en iedereen meenemen in ander, leuker, waardevoller werk, dan zou dat geweldig zijn.
Maar dat gebeurt niet zo maar. Alleen als we de technologie en de toepassingen ontwikkelen op een manier die goed is, voegt generatieve AI echt iets toe aan de wereld. Niet alleen voor jou als enthousiaste gebruiker, maar voor iedereen. De hele keten. Alle mensen. Dat is de belofte die we waar moeten maken.
Generatieve AI die auteursrechten respecteert, rekening houdt met de klimaatimpact van systemen, toepassingen oplevert die het leven van mensen beter maakt, ons recht op privacy garandeert, in lijn is met wat we willen voor deze wereld, er naar streeft zo klimaatneutraal mogelijk te werken en correcte inhoud genereert.
Als we maar de tijd hebben om nieuwe technologie in onze maatschappelijke systemen te verwerken, kan het de wereld echt beter maken.
Iets anders hoeven we helemaal niet te accepteren.
Generatieve AI is NIET onvermijdelijk.
Maar de generatieve AI-modellen die grote AI-bedrijven ons voorschotelen, voldoen niet aan onze eisen. En het is aan ons om tegengas te geven, kritisch te zijn, ons geld te besteden op een manier die laat zien wat we belangrijk vinden en ons niet gek te laten maken.
Refuse. Resist. Reclaim. Reimagine. Het kan!
Meer lezen, luisteren, leren?
Het is onmogelijk om alles dat ik heb gelezen, geluisterd en bekeken hier op te sommen. Maar hier zijn een paar klassiekers én een paar recente resources.
- Dit boek over de opkomst van OpenAI (en Anthropic)
- Dit boek over de machtsstructuren achter wereldwijde AI-ontwikkelingen
- Het beroemde paper over ‘stoastic parrots’, dat uitlegt dat AI altijd voorspellingen levert en geen waarheden kent
- Een interview over de vraag of economische groei goede dingen oplevert en hoe het anders kan (podcast)
- Een driedelige serie over hoe taal gebruikt wordt door big tech om de internationale regels rondom AI te gijzelen (podcast Computer Says Maybe, afleveringen E104, E105 en E107)
- Een tijdlijn van de casus Anthropic/Pentagon
- Het feit dat LLM’s altijd zullen blijven ‘hallucineren’ (volgens OpenAI)
- Ik heb deze AI-opleiding gedaan, maar ik zag dezelfde professoren bij deze LinkedIn Learning cursus van ruim een uur. Misschien leuk als je LinkedIn Premium hebt.
* Ik ben op 03/03/2026 overgestapt naar Mistral.
- Hoopvol blijven en doen wat je kunt is de manier vooruit - 4 maart 2026
- Waarom ik grote AI-bedrijven niet vertrouw - 3 maart 2026
- Brutalen hebben de halve wereld op LinkedIn – en wat zij kunnen, kun jij ook - 2 maart 2026
Ik ben niet bang voor AI of de gevolgen daarvan, maar heb wel moeite met de grote (vooral Amerikaanse) techbedrijven. Daar zitten aandeelhouders achter die de vriend moeten worden gehouden. Op een bepaald moment moet er verdiend worden en voor je het weet is er een nieuwe verslaving (met veel reclames en/of een duur abonnement) voor kwetsbaren bedacht. Is al een paar gebeurd en gaat weer gebeuren. Zo vind ik het bezopen dat 95% in de trein op een schermpje tuurt en geen oog heeft voor medereizigers. Ze zijn in de ban van verslavende algorithmes die ze op FB, youtube. Netflix e.d. houden. Daar zal AI meer voor worden ingezet, maar dat is niet meer dan een volgende stap.
Er zijn al bijzonder veel banen verloren, bijvoorbeeld door de komst van de PC met spelcontrole. Resultaat; erg veel typistes en secretaresses gingen de laan uit. Heb er zelf ook aan meegewerkt. Door scripts te maken in AutoCad verminderde het tekenwerk met 70% in tijd gemeten. 2/3de van de tekenaars waren niet meer nodig.
Wat er bij hoort is dat mensen tot hun 35e gedachteloos meegaan in de ratrace. Daarna begint een deel na te denken, maar kan er dan al niet veel meer aan doen. Boven de 55 worden ook die niet meer serieus genomen. Een bijeffect is dat mensen steeds jonger overspannen of opgebrand raken. Ook een zeer slechte ontwikkeling.
Dat is wel positief, wat je daar zegt, dat klinkt goed.
Ik had een paar jaar geleden de hoop dat er een wereldwijde omslag zou komen ten aanzien van het milieu, door de opkomst van Greta en veranderingen tijdens de pandemie. Voor mijn gevoel waren de mensen meer aan het nadenken en wilden meer jongeren verandering. Helaas is die golf snel weer overgegaan.
Ook dacht ik, toen Mindvalley net begon, dat de wereld ten positieve zou veranderen. Dat we allemaal zouden begrijpen dat geluk van binnen zit, en de mensheid zich in wijsheid zou ontwikkelen. Toen begonnen ook zij over het inzetten van ‘The Secret’-achtige meditaties om steenrijk te worden… laat maar weer.
Maar, terug naar AI: hoewel mijn verstand niet helemaal overtuigd is, blijf ik vasthouden aan mijn hoop!
Money makes the world go round! Maar er is zo veel goeds en de meeste mensen willen ook het goede, denk ik. Generatieve AI kan ons vast heel veel brengen, als het maar gemaakt wordt op een manier die rechten respecteert en de uitkomsten voldoende beschermd en betrouwbaar zijn. Er zijn gelukkig heel veel mensen die zich daar voor inzetten.
Aan de ene kant fijn om te lezen dat iemand die er verstand van heeft – jij dus 😉 – precies schrijft wat ik denk. Aan de andere kant jammer, want je wordt er natuurlijk niet vrolijk van. Ik heb veel hoop, maar weinig verwachting, dat het goed komt. Eigenlijk herhaalt hetzelfde zich steeds weer. Ik ging de ICT in omdat ik dacht dat software het leven van mensen fijner kon maken, precies de argumenten die jij ook noemt, meer tijd voor de leuke kanten van werk. Een volledige deceptie. Het draait om ego’s van het management, systemen worden nooit goed geïmplementeerd, steeds dezelfde stompzinnige fouten worden gemaakt in het hele proces- en programmamanagement, maar er kan tenminste weer een vinkje worden gezet. Het draait altijd weer om persoonlijk gewin in de hogere echalons, de aandeelhouders, directeuren, eigenaars, etc en niet om welvaart in de maatschappij.
Mateloos frustrerend, omdat de mogelijkheden onvoorstelbaar fantastisch zijn… en ik heb geen flauw idee hoe ik er iets aan kan doen.
Ik ben het helemaal eens met je realistische kijk en je desillusie. Maar ik ben optimistischer! De tegenstemmen zijn steeds beter georganiseerd net als alternatieven voor de producten van grote bedrijven. Over de hele wereld zijn mensen bezig met betere, kleinere, ethischere modellen en applicaties. Ontwikkelingen gaan sneller maar de goede ontwikkelingen ook. Ik luisterde vandaag een podcast waarin een wetenschapper vertelde over hoe maatschappelijke verandering niet geleidelijk is, maar in uitbarstingen, als alle omstandigheden samen komen. Ik moet het stuk nog opzoeken maar het gaf me wel hoop.
Over hoe je er iets aan kunt doen, dat is altijd lastig want wie betaalt, bepaalt. Maar je kunt wel op zoek gaan naar positieve alternatieven, de mooie voorbeelden opzoeken. Ik denk dat je deze paper wel mooi vind, die ik ook hierboven noem: https://zenodo.org/records/17382120. De organisatie WeandAI is bezig met een database van voorbeelden. Ik denk dat dat wel een inspirerend en hoopvolle database zal worden.
Geweldige blog. Het bevestigt mijn (beperkte) kennis, ervaring plus onderbuikgevoel: hier worden maar een handjevol mensen beter van en heel veel mensen slechter. En het is de dood in de pot voor creativiteit, terwijl dat nu juist de superkrachten is voor de mensheid.
Zo denk ik er ook over. Nog een factor om mee te wegen…