Ik las* de Nederlandse versie van het boek Co-Intelligentie: Slimmer werken met AI’, van Ethan Mollick. In de ‘2026’-editie, uit november 2025. Ik volg hem al een tijd, dus ik was benieuwd. Maar ik ben niet zo enthousiast. Misschien omdat het zo duidelijk met AI is geschreven en vertaald. Een AI-boek over AI.
Wie mijn lijst met boeken over AI bekijkt, ziet een duidelijke lijn. Je zou bijna denken dat ik anti-AI ben, terwijl het tegendeel waar is. Ik heb al heel erg lang een fascinatie voor algoritmes en AI. Daarom heb ik er mijn werk van gemaakt.
Maar het is wel zo dat ik erg kritisch ben en veel risico’s zie. En dat zie je terug in mijn leeslijst. Daarom leek het me hoog tijd om eens een uitgesproken pro-generatieve-AI-boek te lezen. Het boek van Mollick ligt voor de hand: het was een van de eerste, volgens mij, en het wordt alom geroemd.
Nu weet ik als auteur van 4 boeken heel goed dat het krijgen van lof en een toppositie in de boekenlijstjes niets te maken heeft met hoe goed een boek is. Maar toch. Ik was erg benieuwd. Ik kan ook wel wat prompttips gebruiken, eerlijk gezegd.
Een echt AI-boek
Helaas vind je in het boek van Mollick weinig handige tips, tenzij je heel goed zoekt en oplet. Het is meer een lange, filosofische verhandeling, in een schrijfstijl die zijn volgers vast bekend voorkomt.
Zoals iemand op GoodReads in de reviews (2 sterren) zei:
“I wanted to love this book – and while it’s funny and humorous, it’s basically a long blog post or online message board discussion. The convservations with AI are amusing – but not substantive.”
Mollick heeft een enorm goed gelezen nieuwsbrief over (generatieve) AI en is een actieve LinkedIn-bijdrager. Zijn filosofische, praktische insteek is altijd interessant als is die ook niet zo kritisch. Hoeft ook niet: je kunt ook gewoon groot fan zijn van ChatGPT. Ik had dan ook hoge verwachtingen van zijn boek.
Mijn lichte ergernis zit hem niet alleen in het feit dat ik praktische tips en inzichten verwachtte maar niet kreeg. Of in de weinig genuanceerde visie op generatieve AI (ik heb de online versie van het boek niet, maar als ik die had was ik voor de grap woorden als ‘uitstekend, bijzonder, opmerkelijk, ongelofelijk, fascinerend gaan tellen).
Het zit hem gedeeltelijk in de weinig genunaceerde en vaak een beetje willekeurige voorbeelden die overal worden aangehaald, zoals dat van een student van Mollick die gnoemd wordt met naam en toenaam, omdat hij een dienst maakte met ChatGPT en meteen investeerders kreeg.
Nee, mijn grootste ergernis is het onleesbare Nederlands en het langdradige geklets dat maar niet tot concrete conclusies leidt.
Het zou kunnen dat de Engelse versie leesbaarder is. Maar aangezien zowel de uitgever als de auteur trots aangeven – of in ieder geval lijken te impliceren – dat ze volop gebruik hebben gemaakt van AI bij het schrijven van hun voorwoord (uitgever) en het boek (auteur), weet ik niet of de Engelse versie beter is.
Het boek leest zoals veel AI-gegenereerde teksten: je weet wel dat er iets niet klopt, maar je weet niet waar het hem in zit.
De Getande Grens van AI
Om een voorbeeld te geven: er is een hoofdstuk waarin het telkens gaat over de Getande Grens van AI. Met hoofdletters.
Het is typisch Amerikaans om dit soort uitdrukkingen met hoofdletters te schrijven. Het is ook heel on-Nederlands. Ik ben als oud-expat uit de VS niet iemand die Amerikaanse gewoontes en Amerikaans Engels stom vindt, in tegendeel. Ik vind Amerikaans Engels net zo mooi als Brits Engels. Maar dit leest toch een beetje gek. Helemaal als je niet begrijpt wat er beoeld wordt.
Ik heb het stuk waarin De Getande Grens van AI wordt uitgelegd wel 3 keer gelezen. Maar ook toen begreep ik nog niet wat er bedoeld werd. Wat was nou toch de clou? Gelukkig bood ChatGPT uitkomst:
Met “the Jagged Frontier of AI” bedoelt Ethan Mollick dat de grens van wat AI kan en niet kan extreem ongelijk en onvoorspelbaar is.
Aha! Een nogal wezenlijk concept, als je mensen wilt leren hoe ze generatieve AI gebruiken.
Maar ik bleef steken op ‘getand’ Getand, zoals ‘ze heeft een lekker kleurtje, ze is naar de salon geweest en getand’? Of getand, zoals een zaag? En als het om dat laatste gaat, wat betekent het dan?
Ander voorbeeld: ik struikelde over de titel van het hoofdstuk “Artificiële moraal voor aliengeesten” (alien zoals de buitenaardse wezens). Het bleek het hoofdstuk te zijn waarin ik het meeste thuis ben, namelijk dat waarin Mollick uitlegt wat de risico’s, gevaren, ethische en juridische dilemma’s van generatieve AI zijn. Maar of ik dat nou als ‘artificiele moraal’ zou samenvatten? Laat staan ‘aliengeesten’?
Zo zit het boek vol met gekke, slecht vertaalde zinsnedes en uitdrukkingen. Misschien zijn de Engelse versies daarvan wel herkenbaar voor Mollick-fans. Maar als je zijn nieuwsbrief niet leest en zijn stijl niet kent, zijn ze raadselachtig. Of eigenlijk dus ook als je zijn nieuwsbrief wel af en toe leest.
Er zijn bovendien zinnen waarvan ik vermoed dat ze rechtstreeks uit een AI-vertaling komen. Zoals de uitleg van het concept ‘Human in the loop’, of – zoals we dat in het Nederlands meestal zeggen (…) – ‘menselijke tussenkomst’. De uitleg is als volgt:
Het verwijst naar het belang van ruimte creeeren voor menselijk beoordeling en exprdtise in de besturing van complexe systemen’.
Misschien kun je ‘menselijke tussenkomst’, een van de basisprincipes van het ethische gebruik van AI, zo beschrijven. Maar ‘ruimte creëren’ is supervaag en doet geen recht aan het concept van menselijke tussenkomst. Bovendien gaat het vaak niet zo zeer om de besturing van complexe systemen, maar om tussenkomst en controle door gebruikers voordat er iets met de uitkomsten van die systemen wordt gedaan.
Ik weet niet of dit aan de oorspronkelijke Engelse uitleg van Mollick ligt. Tenslotte is hij een marketingprofessor, geen AI- of ethiekgeleerde. Maar het zou ook aan de AI-vertaling kunnen liggen. Ik had een collega die dit soort AI-gegenereerde zinnen altijd beschreef als ‘plausibel’. Het klinkt correct, slim en aannemelijk. Maar als je echt goed leest en/of er verstand van hebt, blijkt zo’n zin eigenlijk niet te kloppen.
Grote stappen, snel een boek?
Ik kan er de vinger niet precies op leggen, maar het lijkt alsof hier snel een boek in elkaar is gezet waar niet veel aandacht aan is besteed. In die zin is het misschien echt een AI-boek: een boek waarin zowel voor het schrijven als voor de vertaling volop gebruikt is van AI.
Als je Mollicks nieuwsbrieven, social media berichten en papers in ChatGPT gooit, zou er best iets dergelijks uit kunnen komen. En als je er dan met ChatGPT een Nederlandse vertaling van laat maken, krijg je misschien wel dit boek.
Ik heb het niet alleen over dingen als die vage, plausibele zinnen. Of grote fouten, zoals de pagina’s waarin de afkorting voor Reinforcement Learning with Human Feedback (het proces dat wordt gebruikt om AI-modellen door te trainen en te verfijnen) fout wordt herhaald. Vier keer achter elkaar staat er RHLF in plaats van RLHF. Dat lijkt me een fout die je voorkomt door goede editing.
Ik bedoel ook niet de langdradige hoofdstukken waar mijn eigen uitgever klakkeloos een derde van had weggestreept. Of de paginavullende transcripts van gesprekken met ChatGPT die het boek niet veel nuttiger maar wel veel dikker maken. Of de slimme manier waarop er een nieuwe ‘2026’-druk is gemaakt door een aantal nieuwsbrieven uit 2025 toe te voegen als los onderdeel.
Het gaat ook om dingen als het verwijzen naar ‘De Massa’ (weer hoofdletters), waarmee de werknemers bedoeld worden die dapper en stiekem generatieve AI gebruiken voor hun werk. Het is een belangrijk concept en een grote uitdaging. Het verdient wat meer aandacht in zo’n ‘2026’-versie. En ieder geval wat denkwerk over de vraag hoe je ‘Massa’ vertaalt.
Zelfs een hoofdstuk (een herprint van een nieuwsbrief) als ‘Aan de slag met AI: goed genoeg promoten’ blijft beschrijvend en langdradig en weinig concreet. Een aanmoediging om vooral te gaan proberen en te testen is natuurlijk goed. Maar gezien de titel verwachtte ik concrete tips. Ik begrijp dat wel: nieuwsbrieven zijn nu eenmaal geen boeken en ook geen boekhoofdstukken. Maar dan moet je ze ook niet als zodanig opnemen.
De auteur en de uitgever hebben duidelijk kennis van zaken als het gaat om generatieve AI. Maar dat is ook precies wat het boek minder toegankelijk maakt. Je ziet het aan het gebruik van een woord als ‘agency’, in het Engels, zonder toelichting. Belangrijke term in de huidige AI-discussies en in de AI-wetenschap. Maar de vraag is of lezers zo’n term ook zo makkelijk begrijpen.
Conclusie
Dit boek levert niet wat ik verwachtte naar aanleiding van de titel. Dat was wel zo geweest als het flink was ingekort en als de auteur aan het einde van zijn hoofdstukken die hoofdstukken had opgesomd met concrete punten, tips en conclusies. Nu blijft het allemaal wat vaag en filosofisch. Een boek dat leuk is voor mensen die weten wat ChatGPT is en het leuk vinden om er net als de auteur mee te spelen en over te filosoferen. Maar niet de praktische gids die de titel ‘Slimmer werken met AI’ belooft.
Daar komt bij dat het gebruik van AI bij het schrijven en vertalen overal zichtbaar is. Dat maakt het niet leesbaarder of leuker.
Er zijn vast heel veel auteurs die het zo doen, tegenwoordig. Maar voor mij is hiermee bewezen dat het schrijven van een boek beter aan mensen kan worden overgelaten.
Mocht je het leuk vinden om wat meer te horen over generatieve AI tools, dan zou ik gewoon eens tussen deze lijst met nieuwsbrieven over AI neuzen. De uitgevers van deze Nederlandse versie staan er zelf ook tussen.
* Deel 1 heb ik aandachtig gelezen. Deel 2 vond ik te langdradig, te saai en te veel herhaling en heb ik alleen gescand. Deel 3, de ‘update 2026’ heb ik gedeeltelijk gelezen en gedeeltelijk gescand, om dezelfde redenen.
Reageren?