In een prachtig documentaire waar ik vol van aan het genieten was, werd een AI-stem gebruikt. En dat maakte dat ik hem uit heb gezet. De stem was zo AI-ig dat het ging schuren.
Ik zie al langer duidelijke tekenen van AI-gebruik op televisie, namelijk in de ondertiteling. De teksten onderin beeld zijn steeds vaker raar en onjuist. Te letterlijk of gewoon fout. Kennelijk is er geen geld meer (beschikbaar gemaakt) om ondertiteling te laten nakijken door een mens. Maar een AI-stem, dat had ik nog niet eerder zo duidelijk gemerkt.
De AI-stem
Sinds kort heb ik de documentaireserie Close Up ontdekt, op NPO1. Ik begreep dat de serie al heel lang bestaat, maar ik geen Nederland 1. Eigenlijk kijk ik bijna alleen nog BBC-kanalen en een beetje Food Network. Maar deze documentaires zijn helemaal geweldig, dus ik neem ze op. Op dinsdagavond zijn ze geloof ik.
Klik NIET op deze link als je van documentaires en kunst houd! NPO heeft alle documentaires op kunstvorm gegroepeerd en als je eenmaal kijkt kun je je avonden, weekenden en andere verloren uren vaarwel zeggen.
Het begon met de documentaire over Kandinsky. De kunstenaar wiens werk ik gisteren nog in het Kunstemuseum heb gezien. En omdat ik Het Boek heb gelezen, althans ongeveer tot aan Kandinsky, weet ik iets meer over de achtergrond van zijn werk. Dus het leek me leuk om de documentaire te kijken.
Maar iedere keer dat er een Duitse expert aan het woord kwam – en dat was doorlopend het geval – werd er een Nederlandse AI-stem gebruikt.
De AI-stem klinkt bekend. Ik weet bijna zeker dat de stem is gebaseerd op een bekende narrator. Zo’n stem die je veel hoort op de publieke televisie zonder dat je precies weet wie het is. Ik wist eerst ook niet zeker of ik het goed had. Het zat hem in een verkeerde intonatie, het ritme dat verkeerd was. Het ging me in ieder geval zo storen dat ik de docu uit zette.
Ik schakelde over naar de documentaire over Chu Teh-Chun, waar eerst een fijne Nederlandse verteller aan het woord was. Niets aan de hand. Maar zodra er Franstalige experts en familieleden van de kunstenaar aan het woord komen, duikt de AI-stem op met die gekke intonatie. Maar ook in een Franse naam die wordt uitgesproken alsof het Nederlands is. De intonatie die niet klopt, een zin die vragend wordt uitgesproken maar niet vragend is en omgekeerd. Ik geloof zelfs dat ik de stem ergens hoor zeggen “komma…”, alsof het AI-systeem de komma in de tekst uitsprak.
De stem schuurt op een onprettige manier.
Toegankelijkheid of willekeur?
Als je op de links klinkt en de documentaires online kijkt, heb je de stem niet. Dus dde oplossing is om ze daar verder te kijken.
Maar op TV krijg je om de een of andere reden de AI-stem. Niet in alle documentaires met buitenlandse experts. Maar wel in deze twee.
Het kan natuurlijk zo dat de AI-stem de programma’s een stuk toegankelijker maakt voor mensen die niet kunnen zien en geen Frans of Duits verstaan. Dat dat de gedachte er achter is. Het zo me niets verbazen. Maar als het zo belangrijk is om een Nederlandse stem te laten horen, zou je dat bij de online versies ook verwachten.
Het is een beetje hetzelfde dilemma als waar ik het hier over heb: de AI-stem is waarschijnlijk een noodgreep. Geboren uit een gebrek aan tijd, geld en de wens (of plotselinge plicht) om toegankelijke televisie uit te zenden.
AI weigeren
Je kunt er niet veel aan doen, anders dan de docu uitzetten. Een boze mail sturen. De online versie kijken. Of misschien kunnen we meer doen dan we denken?
Ik lees dit artikel van de non-profit waar ik vrijwilliger bij ben geworden, WeandAI. Ze verzetten zich tegen het idee dat AI onvermijdelijk is. Dat ‘narratief’ is overal, kan ik je vanuit mijn beleidservaring vertellen. Maar we kunnen ons absoluut nog wel verzetten tegen AI-systemen die ons opgelegd worden, gemaakt zonder input en inbreng van burgers, gemaakt over de ruggen van mensen in slechte economische posities, op manieren die slecht zijn voor mensen en de natuur.
Volgens hun onderzoek, gedaan met o.a. de Royal College of Art en Oxford, kun je het verzet tegen dat idee van onvermijdelijkheid in 4 groepen of type actie opdelen:
- Resisting
- Refusing
- Reclaiming
- Reimagining
Het uizetten van je TV omdat je gek wordt van de AI-stem is de meer radicale optie, het ‘resisting’ of ‘refusing’ (ik moet me nog wat verder verdiepen in de verschillen).
De AI-stem op de NPO was een interessante praktijkcase. Want AI is lang niet altijd een groot goed.
- Te AI-ig - 14 januari 2026
- Informatiehonger - 13 januari 2026
- Waarom gebruiken we AI? - 9 januari 2026
Ontdek meer van Elja Daae
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
