Over Facebook data en waarom de discussie in de media niet helemaal klopt

facebook data

Facebook data is een item, dezer dagen. Maar wat mij betreft is de discussie een beetje overdreven. Vooral omdat geen onderscheid wordt gemaakt tussen de manier waarop Facebook data verzamelt, wat derde partijen doen met data, wat partijen doen met Facebook data buiten Facebook om en wat het verschil in mogelijkheden en richtlijnen is in de VS vs wat in Nederland toegestaan is.

Hoe ik naar Facebook kijk

Ik ben al heel lang niet meer de grootste fan van Facebook, als gebruiker. Niet voor niets heb ik er een paar jaar geleden bewust voor gekozen om mijn vriendschappen, ook die met mensen in het buitenland, weer via e-mail en de telefoon te gaan onderhouden. Ik wilde niet meer overgeleverd zijn aan een algoritme, nadat ik ontdekte hoe gevaarlijk het is om je vriendschappen er van te laten afhangen. Maar ook al ben ik al jaren een kritische gebruiker, de manier waarop Zuckerberg en zijn bedrijf momenteel worden neergezet in de media gaat me te ver.

Wie mijn blog door zou spitten, zou als rode draad een haat-liefdeverhouding met Facebook terugvinden. Toen Facebook Instagram kocht, zei ik pardoes mijn account op (arggh…die mooie gebruikersnaam kreeg ik nooit meer terug).Ik was in januari boos over Zuckerberg’s uitspraak dat al die video’s mensen passief maken. En toen ik laatst de baas van Facebook Messenger live meemaakte, vond ik het allemaal vrij mat.

Maar toch. Ik heb een passie voor social media. Om wat zo’n platform mensen geeft, om de dingen die je er kunt doen en de dingen die je er kunt bereiken en om de kansen die ze bedrijven opleveren. Ik geloof dat social media apps als Facebook bedrijven steeds meer dwingen om te veranderen, om transparanter en menselijk te worden. Ik ben hartstochtelijk fan van het fenomeen social media. En daar valt Facebook onder.

Natuurlijk ben ik niet objectief, want ik verdien mijn geld met praten over Facebook, Instagram en andere social media apps als marketingkanalen. Daarbij probeer ik een gezond kritische blik te houden en mijn opdrachtgevers er aan te herinneren dat ze ook via andere kanalen proberen hun doelgroep te bereiken en een band te bouwen. Maar toch. Ik heb veel te verliezen als mensen bang worden om actief te zijn op zo’n platform.

Toch moest ik dit stuk schrijven. Want wat me verbaast over al die opheft is hoe weinig objectief de discussie is. We zijn vastberaden om Facebook de zondebok te maken, in plaats van de bedrijven die zonder enige scrupules gebruik maken van data en er hun voordeel mee doen. En niemand lijkt echt nog het verschil te zien tussen wat in de VS mogelijk is en wat er in Europa toegestaan is. Namelijk: veel minder.

In de VS wordt anders met data omgegaan

Facebook data VS
Foto door Jonas Leupe via Unsplash

Toen ik in de VS woonde, van 2009 tot 2011, kwam ik er achter dat data daar niet zo goed afgeschermd wordt als hier. Dat begint al met je credit score, een mooi voorbeeld van data die je liever niet zou delen met bedrijven.

Je credit score is je belangrijkste manier om aankopen te doen. Een credit score bouw je op naarmate je meer krediet gebruikt, met name door het gebruik van credit cards, het belangrijkste betaalmiddel in de VS (zelfs in de supermarkt! Of bij het equivalent van de Hema of de Mediamarkt). Zonder credit score kun je niet veel. Je kunt geen nieuwe klantenkaarten en credit cards krijgen of een telefoonabonnement afsluiten.

Helaas kunnen bedrijven de data over je credit score gewoon opkopen, in ieder geval voor een gedeelte. Die credit scores worden niet alleen gebruikt om te bepalen of je nieuwe credit cards kunt aanvragen. Ze worden ook door werkgevers opgevraagd om te kijken of je betrouwbaar overkomt. Het is data die je gewoon kunt opkopen en gebruiken. En vervolgens kunt koppelen aan Facebook.

Als Europeaan was ik natuurlijk verbaasd over de manier waarop met data om werd gegaan. Het was dit verhaal van de New York Times in 2012 dat me wakker schudde (nog steeds interessant om te lezen). In het artikel wordt uitgelegd hoe Target (een soort Hema) data van klanten gebruikt om voorspellingen te doen over de situaties in hun leven. Shockerend is het verhaal van de woedende vader die de manager van zijn lokale Target vroeg hoe hij het in zijn hoofd haalde om zijn tienerdochter foldertjes met babyproducten te sturen. Tot bleek dat het algoritme van Target gelijk had: de dochter was zwanger. De algoritmes van Targets klantenkaart kunnen berekenen of mensen zwanger waren en zelfs voorspellen wanneer ze ongeveer uitgerekend zijn.

Verkoop je klantdata aan je concurrent

Maar hoe ver het verkopen van data echt gaat werd me pas echt duidelijk nadat ik de catalogus van Pottery Barn Kids bestelde. Pottery Barn Kids is een groot (en duur) kindermeubelmerk met een duidelijke signatuur (voor de liefhebbers: check de instagram feed). Wat schetst mijn verbazing toen ik vlak daarna niet alleen de Pottery Barn Kids catalogus op de deurmat vond, maar ook een andere, ook netjes aan mij geadresseerd. Het was een catalogus met kinderkamerproducten die precies op die van Pottery Barn leken, maar dan net anders. Een kopie van het merk, maar veel goedkoper.

Toen ik mijn Amerikaanse vrienden vertelde over die tweede catalogus, haalden ze hun schouders op. Een van hen werkte bij een grote concurrent van Pottery Barn. Ze vertelde dat veel retailers de data gewoon doorverkopen aan concurrenten. Meer concurrentie leidt tot meer verkoop voor beide partijen en dus in ieders voordeel. Toen ik terugging naar de website van Pottery Barn om te kijken hoe het zat met de voorwaarden, bleek het er inderdaad in te staan (ik blogde er zelfs over).

Derde partijen leveren data aan Facebook

Als bedrijven zelf hun data – inclusief persoonsgegevens – al doorverkopen aan concurrenten, kan het je niet verbazen dat er bedrijven zijn die niets anders doen dan databases opkopen en data combineren om die verrijkte data weer door te verkopen. Die bedrijven heb je in Nederland ook, maar in de VS mogen ze veel meer. En Facebook biedt haar klanten (de adverteerders) die data aan. Zodat ze hun advertenties nog nog specifieker kunnen richten op de juiste doelgroep. Niet alleen op basis van Facebook data, maar ook op basis van de partner data, die gecombineerd met de Facebook data gedetailleerde profielen van mogelijke klanten oplevert.

Facebook data adverteerders
Screenshot 11 april 2018

Met behulp van die partner categorieën kun je als Amerikaanse adverteerder echt op detailniveau gaan adverteren.

facebook data adverteerders 2
screenshot 11 april 2018

De partners halen hun data uit allerlei bronnen, waaronder publieke gegevens, surveys (wat dat ook moge zijn – daar zouden quizzen ook onder kunnen vallen) en natuurlijk de data die ze opkopen van retailers over het gedrag van hun klanten dat gemeten wordt via de klantkaarten.

Natuurlijk hoort daar ook financiële informatie bij, zoals ‘partner’ Experian op de eigen website aangeeft:

Facebook 3rd party data
screenshot 11 april 2018

Maar het gaat ook om informatie die niet online staat, zoals koopgedrag en waar mensen wonen.

Voor Amerikaanse adverteerders geldt dat een aantal van die bedrijven hun data gewoon binnen Facebook deelt. Je hoeft dus geen aparte databestanden op te kopen of te verwerken. De categorieën waarin consumenten worden ingedeeld, zijn gewoon direct met een paar kliks in je Facebookadvertentieoverzicht aan te vinken.

In Nederland mag dat allemaal niet

Helaas, of liever, gelukkig, zijn die diensten niet beschikbaar in Nederland, zoals je ziet als je zoekt op de mogelijke partners voor Nederlandse adverteerders:

adverteren Facebook data Nederland

Omdat al die ‘3rd party data’ voor Nederland niet beschikbaar is, moest ik een beetje lachen toen Lubach zondagavond zijn Facebookverhaal deed. De man heeft een briljant gevoel voor media-aandacht. En wie heeft er niet eens overwogen om gewoon te stoppen met Facebook?

Maar niet alles wat hij zei klopte. Want in Nederland is het niet mogelijk om je advertenties te tonen aan ‘mensen met een schildklierafwijking’. Althans, niet direct vanuit Facebook.

Er is natuurlijk wel een andere manier om in Nederland als adverteerder alsnog dat soort data te gebruiken om te targetten: door die data elders te kopen of zelf te verzamelen en dan naar Facebook te uploaden. Dit mag niet, vanwege de strenge regels over persoonsgegevens. Maar het gebeurt ongetwijfeld wel. De vraag is of je Facebook daar verantwoordelijk voor kunt houden.

Maar Facebook heeft die derde partijen niet nodig

Dat is dus goed nieuws. Maar ondertussen heeft Facebook eigenlijk geen 3e partij nodig om gedetailleerde profielen op te kunnen stellen van mensen.

Want Facebook:

  • Weet wat je persoonlijke kenmerken zijn (man/vrouw, etc.);
  • Weet wat je leuk vindt;
  • Kent het gedrag van miljoenen anderen met dezelfde kenmerken;
  • Weet waar je bent en waar je bent geweest;
  • Weet welke advertenties je aanspreken;
  • Weet met wie je het meeste communiceert; en
  • Kent ook je Instagram, Messenger en Whatsapp relaties en voorkeuren.

Als je teruggaat naar het verhaal hierboven over Target, kun je je voorstellen dat ook Facebook voorspellingen kan doen over gedrag en voorkeuren. En dus uitgebreide profielen kan opstellen. Als je in de mobiele app kijkt, zie je daar een voorproefje van. Facebook heeft je al ingedeeld in een aantal categorieën, zonder dat je daar iets voor hoeft te doen. Je vindt die ‘hokjes’ via: Instellingen, Advertenties, Je gegevens, Je categorieën bekijken en beheren. Dan zie je zoiets:

facebook data profiel

Bij mij levert dat niet veel shockerends op. Maar bij anderen zie ik dingen als ‘reist veel’ en ‘ouder van tieners’.

Shockerend? Best wel, he? Maar voor het verzamelen van die data en het opstellen van een profiel heb je gewoon toestemming gegeven op het moment dat je besloot een Facebook account aan te maken. Je betaalt dus eigenlijk niet met geld, maar met je data. Die adverteerders kunnen gebruiken om je advertenties te laten zien en hun markt beter te leren kennen.

Ook de Facebookpixel die Lubach noemt is niet nieuw. Niet op Facebook, niet op LinkedIn, nergens. Die pixel wordt door de meeste grote bedrijven gebruikt. Want door een klein stukje code op hun website te zetten, kunnen bedrijven aan Facebook terugkoppelen dat je op hun website bent geweest, wat je bekeken hebt en zelfs wat je gekocht hebt. Zodat Facebook je hun advertenties kan laten zien. Dat is de reden dat je die schoenen die je net op Zalando hebt bekeken, als advertentie te zien krijgt op Facebook. Of op LinkedIn. Of op Google.

Als je niet gevolgd wilt worden door Facebook buiten Facebook om, kun je dat makkelijk regelen. Er zijn heel wat apps die je daarbij helpen. Ook kun je je op je smartphone uitzetten dat je je locatiegevens deelt met Facebook en andere apps. Of lees wat het stappenplan van de Consumentenbond om beter beschermd te zijn. Maar realiseer je dat alles wat je doet binnen een app als Facebook nog steeds gevolgd en opgeslagen wordt.

Facebook betaal je met je data

Vrijwel heel Nederland zit op Facebook, waarvan het grootste deel dagelijks. En laten we eerlijk zijn: voor veel van ons speelt dat contact via Facebook een enorm belangrijke rol in ons leven. We zitten niet voor niets uren per dag in die app. We blijven er op de hoogte van het leven van vrienden en familie, we wisselen er informatie uit, we kijken er leuke video’s, we lezen er het nieuws.

Facebook voegt heel veel waarde toe aan heel veel levens.

En voor die waarde betalen we met onze data. Dat is hoe het werkt.

Ik kan me goed voorstellen dat je daar geen zin in hebt. Dat je geen zin hebt om al je privacy settings goed na te lopen en in te stellen, zoals de Consumentenbond hier uitlegt. Dat je besluit om gewoon met Facebook te stoppen.

Maar realiseer je dat het zelfde geldt voor Instagram, Whatsapp, LinkedIn, Twitter, Snapchat en alle andere platformen die je gebruikt. En of je al die platforms zou kunnen missen? Ik betwijfel het.

Ik niet, in ieder geval…

 

*Omslagfoto van Markus Spiske via Unsplash

Elja elders:

Elja Daae

Elja is spreker, trainer en adviseur op het gebied van social media. Ze is daarnaast een van de bekendste blogexperts van Nederland. Elja is de auteur van twee boeken over social media en heeft al een vaag idee voor de derde. Meer lezen? Abonneer je op haar nieuwsbrief over marketing, social media en ondernemersschap. Iedere vrijdag in je inbox!
Elja elders:

9 Opmerkingen

Discussieer mee en vertel ons uw mening.

Melissaantwoord
29 mei 2018 om 14:46

Elja erg interessante blog en goed beschreven. Voor veel mensen zou het een hoop duidelijkheid scheppen.

Peter Pellenaarsantwoord
14 april 2018 om 10:32

Ik zit anders in de hele social media wereld en ben er niet echt afhankelijk van. Dus beperk ik me tot minimaal gebruik en heb er geen moeite mee om regelmatig een account te verwijderen (en later weer eens opnieuw aan te maken en dan nogmaals te verwijderen).
Het stuit me steeds meer tegen de borst hoe moeilijk het ons gemaakt wordt om controle over onze eigen data te hebben. Ja, we kunnen het (tot een zekere mate, onduidelijk blijft tot welke mate) regelen/instellen, maar echt makkelijk wordt het ons niet gemaakt. Laat staan dat de default instellingen eigenlijk al ver de opt-in mogelijkheid voorbij gaan. Heel raar dat je bij elke wijziging/upgrade/update eerst nauwgezet op internet moet gaan zoeken welke stiekem geplaatste instellingen je nu weer moet terugdraaien omdat je daar alweer (ongemerkt) toestemming voor hebt gegeven zonder dat je de reikwijdte ervan hebt kunnen overzien.
Ik las vandaag het artikel van Evgeny Morozov op NRC (bewerking van artikel The Observer): Facebook-boycot lost niets op => https://www.nrc.nl/nieuws/2018/04/13/facebook-boycot-lost-niets-op-a1599400
Een pleidooi om verder te kijken en niet te denken dat het simpel opzeggen van je account een wezenlijke verandering teweeg brengt.
In grote lijnen ben ik het daar mee eens, maar tegelijkertijd denk ik ook dat er best veel meer gebruikers toch eens zouden moeten overwegen om facebook, of andere vergelijkbare platformen waar je je twijfels bij hebt, op te zeggen. Je kunt je ogen niet sluiten voor de bedenkelijke praktijken die ze blijven toepassen en die ze alleen mondjesmaat aanpassen wanneer ze aan het licht komen en er publieke verontwaardiging over ontstaat.
Waarom weegt het voordeel/plezier van een platform zoveel meer op tegen alle nadelen dat ze ermee kunnen blijven wegkomen? Als consument laten we op zoveel terreinen zien dat we ‘met onze voeten kiezen’, dus waarom niet hier? Er zijn dan misschien wel niet voldoende alternatieven, maar of dat dan rechtvaardigt dat je in ‘de wurggreep’ blijft van die bedrijven en ze nog machtiger/rijker maakt?

Elja Daaeantwoord
15 mei 2018 om 14:31
– Antwoord aan: Peter Pellenaars

Ik denk toch dat veel mensen zich niet realiseren wat er gebeurt met die data en waarom dat een probleem kan zijn. Het is een glijdende schaal. En die ligt niet alleen bij Facebook maar natuurlijk ook bij het bedrijfsleven. Ga het artikel meteen lezen, dank!

Ximaarantwoord
13 april 2018 om 14:27

Zelf gebruik ik uBlock, die is vele malen effectiever. Daarin heb ik ook de 3 hoofddomeinen van Fakebook en een berg van die pixel-bedrijven toegevoegd. Facebook gebruik ik al 8 jaar niet meer omdat het toen al bekend was hoe het systeem werkt. Zelf vind ik het erger dan Twitter of Google, omdat ze je verplichten lid te worden en in te loggen om ook maar iets te zien. Eigenlijk zou ik mensen op Facebook ook willen verbieden om daar naar mijn content buiten Facebook te verwijderen. Een dergelijke link vind ik aso. Want omgekeerd kan ik niet naar Facebook-content verwijzen zonder dat ik mensen aanspoor om lid te worden van die sekte. Van Lubach vind ik het prima dat ie op een toegankelijkere manier mensen aan het denken zet.

Elja Daaeantwoord
15 mei 2018 om 14:29
– Antwoord aan: Ximaar

Ik was gisteren op een bijeenkomst waar iedereen het met jou eens was 🙂 Ik blijf ook de mooie kanten van zo’n platform zien maar ben het natuurlijk eens met de kritiek.

Frederiqueantwoord
11 april 2018 om 12:14

Ik moest lachen. Mijn interesses zijn blijkbaar basketbal, baby’s en lichaamsbeweging. O en niet te vergeten hiphop! Ik maak me er dus niet zo heel druk om, want het slaat de plank goed mis 😉 Verder vooral eens met je uitleg.

Elja Daaeantwoord
13 april 2018 om 10:29
– Antwoord aan: Frederique

Disrupt the data! Was dat je strategie?? 🙂 Ik las ergens over een ad blocker die niet blokt maar expres alles aanklikt. Zodat de adverteerders hele rare profielen krijgen! Of misschien heb je die geïnstalleerd?

Irene (Pix)antwoord
11 april 2018 om 12:05

Prima uitgelegd. Ik wilde dat ik het zo had verwoord, want deze discussie, echt, can we grow up?

Elja Daaeantwoord
13 april 2018 om 10:29
– Antwoord aan: Irene (Pix)

Ze hebben wel echt iets fout gedaan natuurlijk…maar al dat sensationele gedoe staat me tegen.

Reactie achterlaten

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.