Een van mijn kinderen deed gisteren eindexamen Nederlands. De eerste keer dat ik hem sprak was hij redelijk positief. Maar naarmate de avond vorderde veranderde dat. Vooral onder invloed van klasgenoten en de vele memes op TikTok over datzelfde examen Nederlands.
Ik heb er zelf ook even naar zitten kijken, na alle verhalen. (Je kunt alle examens tegenwoordig gewoon online bekijken, blijkt. Handig!)
Om te zeggen dat het een uitdagend examen is, is een understatement. Het zijn (semi) wetenschappelijke artikelen vol meningen van de auteurs, die je op een filosofische manier met elkaar moet vergelijken. En daarbij zijn de vragen iedere keer anders: van gewone meerkeuze tot een reeks zinnen waar je er een paar uit moet kiezen; maar ook opdrachten als ‘geef in 1 of meerdere zinnen, met maximaal 40 woorden, het antwoord weer’. Of zoiets.
Het lijkt me dat je alleen al met het tellen van je maximale aantal woorden al heel wat tijd kwijt bent. Als een soort extra uitdaging.
Ik ben dol op uitdagende teksten, dus ik had mijn hart op kunnen halen. Maar ik ben geen 18-jarige die 3 uur de tijd heeft om een enorme hoeveelheid gecompliceerde teksten met bronnen en zelfs cartoons te analyseren alsof ik al twee jaar op de universiteit zit.
(OK, toegegeven, ook als eindexamenkandidaat vond ik eindexamens Nederlands en Engels leuk!)
Ik deed zelf 3 keer examen en herinner me niet dat het ooit zo ingewikkeld was. Misschien moet ik het eindexamen van 1993 er eens bij gaan zoeken … of misschien denkt iedereen ieder jaar dat zijn of haar eindexamen het moeilijkst is.
De vraag is natuurlijk of het nodig is, hele moeilijk eindexamens.
Als niemand het kan, is het niet goed
Mijn schoonvader komt uit het onderwijs. Daarom hebben we wel eens discussies gehad over de vraag waarom sommige leerkrachten toetsen maken waar bijna niemand een voldoende voor haalt.
[Ik bedoel toetsen waar echt bijna niemand een voldoende voor haalt. Niet die gevallen waarin je kinderen een 3 halen en zeggen dat ‘zelfs de slimste uit de klas maar een 5,6 had’ of ‘echt niemand een voldoende had’. Na 7 jaar middelbare scholieren in huis weet ik dat die verhalen zelden op waarheid zijn gebaseerd]
Het lijkt alsof ze – vooral als ze beta-vakken geven – met moeilijke toetsen willen zeggen: kijk hoe moeilijk mijn vak is?
Maar je doel als leerkracht is niet om zoveel mogelijk mensen te laten zakken: je doel is om zoveel mogelijk mensen te laten slagen. Als bijna niemand voldoendes haalt, betekent dat óf dat de leerlingen niet weten wat ze moeten weten en je eigenlijk dus je werk niet hebt gedaan; óf je hebt de toets te moeilijk gemaakt.
Kortom, wat is het nut van een veel te moeilijke toets?
Mijn andere eindexamenkandidaat is laatst toegelaten voor een opleiding waar hij met 10 anderen overbleef uit een selectie waar 46 mensen aan begonnen. Op zich heel leuk voor hem natuurlijk (en voor zijn trotse ouders).
Maar wat zegt het? Wil de opleiding alleen de besten? Of ligt de lat te hoog?
Het wordt vanzelf gemiddeld
Op TikTok gaan verhalen rond van leerkrachten Nederlands die 2,5 uur zwoegden op dat zelfde eindexamen en concluderen dat het heel moeilijk was. Net als andere literaire figuren. Maar of dat wat zegt?
Het komt met dat eindexamen Nederlands wel goed. Er is een of andere berekening die gebruikt wordt bij de centrale eindexamens die eventuele outliers recht trekt. De weging – de N-term – moet er voor zorgen dat X % het haalt – zoiets. Dus het zal allemaal wel goed komen met die eindexamens.
Zo’n eindexamen levert ook mooie dingen op. Want deze generatie zou deze generatie niet zijn, als ze niet de inhoud van de teksten (die gingen over vormen van boosheid en woede) zou nemen en daar direct ironische, scherpe memes van zouden maken.
Als je ze wilt zien, moet je even een eindexamenkandidaat vragen om TikTok te openen (even overwoog ik TikTok weer op mijn telefoon te zetten om mee te kunnen genieten).
En wie weet, misschien is het soms ook wel goed om de lat hoog te leggen en te kijken wie er over heen klimt?
Ik het er maar gewoon vertrouwen in dat mijn eindexamenkandidaat daar een van is.
92/1000
- Elja-in-residence - 11 februari 2026
- Flattery will get you everywhere (op LinkedIn) - 10 februari 2026
- Een mensvormig gat in de 360-graden foto van je leven - 9 februari 2026
Als toets maker op de universiteit is het mij ook wel eens gebeurd dat er veel mensen het niet haalden, terwijl mijn colleges dat grotendeels gelijk gebleven waren. Dat kan het zijn dat of het tentamen te moeilijk is, of dat het cohort gewoon minder goed is. Dat kan namelijk ook he, dat studenten gewoon net iets minder ‘slim’ zijn dan de jaren ervoor, dat controleer je door te kijken hoe het cohort het met andere vakken deed en door je tentamen door vakgenoten te laten controleren. Dus te moeilijk, tsja, dat vind ik echt een lastige. Ik weet nog dat mijn Wiskunde B eindexamen VWO ook als te moeilijk werd bestempeld door het leeuwendeel van de kandidaten en later er ook een vraag werd geschrapt en het cijfer 0,8 punt werd opgehoogd. Mijn klasgenoot had daarom een 10.8 op zijn eindexamen en kreeg een cadeautje van het CITO. Zal ik nooit vergeten. Ik kan me niet herinneren dat het erg moeilijk was, maar ik had geloof ik ook een 9,5 , na ophoging :-). Maar ja, ik was ook dol op moeilijke examens…..
Ik keek laatst met mijn bijna eindexamen kandidaat naar mijn eindexamens. Ik dacht, blij dat ik die nu niet hoef te maken. Van schei- en natuurkunde kon ik me niet eens herinneren dat ik die dingen eerder wist…. Volgens mij blijft het gewoon moeilijk, eindexamen doen als je 16-17-18 bent.
ZO is het ook, het lijkt moeilijk dan het is misschien. Ik geloof niet dat de eindexamenkandidaten er zelf veel problemen mee hebben, te zien aan hun slimme grapjes op TikTok.