Uit de losse pols

Ik had gisteren mijn eerste schilderles. En ik was laatst naar een tentoonstelling over de Sámi, de oorspronkelijke bewoners van het Noorden van Skandinavië. En ze leverden hetzelfde inzicht op: het is soms goed om dingen uit de losse pols te doen.

Tekenen met stof

De Sámi-tentoonstelling was in het Wereldmuseum in Leiden. Het museum had duidelijk het perspectief van de Sámi te gekozen en dat is een belangrijke voorwaarde om het goed te doen, denk ik, zo’n soort tentoonstelling.

Ik had toevallig laatst deze documentaire gezien, over Sámi kunstenares Britta Marakatt-Labba die een soort geborduurde schilderijen maakt. Haar werk gaat over de geschiedenis van de Sámi, de cultuur en de overlevering en over verzet tegen de manier waarop met de Sámi wordt omgegaan. Het ís verzet, eigenlijk. Maar het is ook gewoon heel mooi.

Haar werk is een combinatie van borduren en van schilderen met stoffen. Het is alsof ze tekent met stoffen en met draad. Heel fijntjes en heel ingenieus. Heel bewerkelijk.

Ik dacht nog: ik hoop dat er ooit een reizende tentoonstelling is die ik kan zien. Maar in Leiden hangen er twee in het echt!

Er is ook een andere, kortere film te zien, ook over Britta Marakatt-Labba. Daarin zie je haar aan het werk. En ze vertelt over haar werkwijze.

De losse pols

De reden dat ik er aan moet denken was omdat ik gisteren voor het eerst in mijn leven op schildercursus was. En ik me herinnerde wat ze zei over hoe haar werken tot stand komen.

Ze vertelt in de film in het Wereldmuseum dat ze eerst dacht dat ze alles eerst moest uittekenen, omdat dat nu eenmaal zo hoort. Eerst op het doek zetten wat je van plan bent, dan gaan invullen. Maar ze merkte dat ze liever direct op het doek werkt, al knippend en speldend en bordurend. Ze vond het eigenlijk niet de juiste aanpak. Niet hoe het hoorde.

Tot ze ontdekte dat dat precies de manier is waarop de Sámi-vrouwen altijd al werkten. De Sámi-cultuur staat bekend om haar borduurwerk, dat gebruikt wordt om alledaagse voorwerpen zoals kleding en schoenen te versieren. Als je voorbeelden zoekt, zie je dat dat borduurwerk prachtig is en gelijkmatig. Het ziet er niet uit alsof het uit de losse pols is gemaakt, maar is het wel. Britta werkt eigenlijk vanuit een hele lange traditie.

In die traditie werkten mensen niet met tekeningen. Ze werkten direct op de stof of het item. Net als Britta. Uit de losse pols.

Schilderen alsof je het kunt

Toen we in de schilderles een kunstwerk moesten naschilderen, bleek dat idee dat je niet schetst maar gewoon gaat schilderen best spannend. Maar de schilderjuf liet zien hoe je ook met verf kunt schetsen, om je lijnen neer te zetten. Hoe je eerst met grote lijnen en grote vlakken de basis legt voor iets moois, om daarna de details en de voorgrond in te vullen. Hoe je met lagen werkt. En hoe de schilderijen die ik altijd zo bewonder waarschijnlijk altijd zo gemaakt zijn.

Ik ontdekte ook dat ik preciezer ben dan ik zelf dacht. Waar mijn buurvrouw intuïtief aan het mengen en schilderen was, deed ik het wat verstandelijker en preciezer. Ik was een beetje jaloers op haar. Ik dacht dat ik met wat meer overgave zou werken. Maar de uitkomst was bij ons allebei hetzelfde: heel leuk om te doen en best blij met het resultaat.

Twee goede lessen met dezelfde uitkomst: uit de losse pols werken is een valide aanpak!

(PS het is moeilijk om authentieke bronnen te vinden over de Sámi-cultuur om naar te verwijzen, misschien omdat het traditioneel een orale cultuur is? De toeristische websites van Skandinavische landen, waar je al snel terecht komt, zijn in deze context nogal dubieus. De website van het Sámi-museum in JokkMokk is denk ik het beste om te bekijken.)