Ik heb van mijn baas, toen ze net startte, een mooi woord geleerd. Narratief. Het is een belangrij woord in mijn werk. Want als je beleid maakt en je narratief klopt niet, wil niemand het, begrijpt niemand en doet niemand het. Je narratief moet kloppen.
Daar moest ik aan denken toen ik gisteren een rondleiding kreeg op Kasteel de Haar. Ik ken het kasteel omdat ik er ooit op de Kerstmarkt heb gestaan (en ontdekte dat de retail niet mijn ding is). Maar ik was nooit binnen geweest.
Het is een kasteel dat er out uitziet maar het niet is. De baron die het liet bouwen deed wilde kennelijk terug naar de vergane glorie van de middeleeuwen. Zelf de meubels, allemaal door de zelfde architect gemaakt, wezen daar op: meerdere tronen maakte de architect.
Het was een prachtig kasteel, en zo’n rondleiding is de moeite waard. maar wat er zo gek aan was, was het gebrek aan die kritische blik.
Het deed me denken aan een jaar of 20 geleden in het Tropenmuseum, waar vol trots de koloniale tijd werd getoond als een tijd waarin Nederlanders inheemse bevolkingen ‘moderniseerden’. (ik heb begrepen dat dat narratief in dat museum nu totaal anders is).
Het deed me ook denken aan een museum in Stockholm, waar je kunt kijken naar het schip dat na uitvaart direct buiten de haven al omviel omdat de koning die het liet bouwen onrealistische eisen had. Maar dat narratief past niet in het verhaal. Net als de missende narratieven in dit kasteel.
Narratief 1: wie betaalde hier allemaal voor?
Het kasteel met alle overdadige luxe werd gebouw met het geld van een vrouw uit de Rothschildfamilie. De bankiers die hun geld verdienden met (volgens Wikipedia):
“De Rothschilds werden de financiers van de machtigen der aarde en financierden onder andere het Afrikaanse imperium van Cecil Rhodes en de aanleg van het Suezkanaal. Ze werden de hoofdaandeelhouder van De Beers in Zuid-Afrika.”
Rhodes wordt door Wikipedia eufemistisch omschreven als een ‘imperialistisch ondernemer’. Dat was het vermogen dat het absurd overdadige huis van de baron bouwde, maar daar wordt niet op ingegaan.
Het lijkt me een basisvraag
Narratief 2: de rol van de barones
Alles draait sowieso om de visie en de acties van de baron. De baroness komt alleen in beeld als ze een heel op hand gemaakt servies terugstuurt omdat ze het niet mooi vindt. En dat de baron met haar trouwde.
Dat het huis met haar geld gebouwd werd, is kennelijk geen probleem. Ook hier zit een haakje, want was haar rol? Wat was haar invloed? Wat weten we over haar? Welke elementen van het huis koos zij? Wat heeft ze ooit gezegd over het huis, in brieven? Was ze er gelukkig? Was ze het er mee eens? Of moest ze blij staan dat haar familie’s wapen her en der getoond werd?
Het narratief van het kasteel draait om de baron. Misschien is dat terecht en was het een leuke, intelligente man die veel goeds deed in de maatschappij. Hoewel iemand die de chauffeur naar de PC hooftstraat stuurt voor sokken voor Roger Moore duidelijke prioriteiten heeft.
Narratief 3: het huishouden
Als je de podcastserie ‘Mina en mevrouw’ hebt geluisterd, weet je dat we heel weinig weten over het leven de vrouwen die de wereld draaiende hielden vroeger. De vrouwen die kookten, schoonmaakten, zorgden dat alles goed liep in het huishouden.
Dat komt omdat we van hen geen dagboeken en brieven hebben. MIsschien omdat ze niet konden schrijven. Misschien omdat ze geen tijd hadden voor dat soort hobby’s (zoals ik wel heb!).
Het punt is, het is een bijzonder kasteel vol bijzondere foefjes en speciale gangetjes en dat soort dingen. Het zou interessant zijn om te weten hoe mensen er mee om gingen, al die nieuwe technologie, het grote huis, de nieuwe verwarming, de enorme keuken met bijzondere technische snufjes. Hoe was dat? Hoe ging dat? Hoe runden ze dat huis/kasteel?
We hebben nieuwe verhalen nodig
Ik was laatst in een regionaal museum waar het ook zo ging. Een en al verhalen over families die honderden jaren de regio domineerden en mooie spullen kochten en zichzelf lieten vereeuwigen. Maar zelden zijn er andere perspectieven. Nieuwe, andere perspectieven.
Misschien omdat ze er niet zijn, omdat er net als bij de vrouwen die het huishouden deden niets is overgebleven of is vastgelegd.
Misschien omdat de mensen die die tentoonstellingen maken niet denken dat er bezoekrs op af komen.
Geen idee.
Maar als ik door zo’n kasteel loop, vraag ik me toch af hoe het zit. Hoe kwamen ze aan dat geld? Hoe was het leven van de barones? En hoe vonden de mensen die er werkten hun leven?
48/1000
- Tussen twee banen in: een plan van aanpak - 12 maart 2026
- Bloggen met AI maakt meer kapot dan je lief is* - 10 maart 2026
- Een lesje ongemak verdragen - 9 maart 2026
De podcast Oud-utrecht ging een paar maanden terug over De Haar. Niet dat het heel zwaar op deze vragen in ging, maar toch een beetje.
Tijdens ons recente bezoek aan het kasteel viel op dat het narratief vooral is ‘beroemde mensen kwamen hier’ en dat dit er in ging als koek.
Ja goed punt, de beroemde-mensen-tactiek hebben ze ook. Het is ook wel vermakelijk, maar ik kon er niet doorheen kijken merkte ik. Misschien ben ik er ook gewoon te oud voor, maar het pakte me niet. Denk je dat dit gewoon is wat mensen willen? Althans, de meeste mensen?
Wel, op een of andere manier heeft de Haar een enorme aantrekkingskracht, waarbij ik ook niet helemaal kan duiden waarom het zoveel meer is dan andere kastelen (vergelijk bijvoorbeeld Huis Doorn, ook een interessant verhaal).
Na ons bezoek heb ik, diep uit de krochten van de website, hun meerjarenplan als stichting nog opgezocht. Daar komt duidelijk naar voren dat publiek trekken belangrijk is, dat het afgelopen decennium het aantal bezoekers al enorm is gegroeid en dat er nog wel ruimte is voor groei. Ook nodig als je zo’n kasteel wil onderhouden.
Uit de plan dan nog hun ‘missie’:
In het Nederlandse kastelenlandschap heeft Kasteel de Haar de uitzonderlijke combinatie van een
middeleeuwse oorsprong met een recente herbouw- en bewoningsgeschiedenis. Het kasteel is één
van de weinige plaatsen in Nederland waar het publiek kennis kan maken met de leefwijze van
kosmopolitische Europese adel gedurende de 20ste eeuw.
Dus dit is wat ze willen zijn.
Interessant dat stuk uit het plan, dank voor het delen. Als ze dat willen zijn, dan klopt mijn ervaring daar totaal mee! En ik denk dat ze gelijk hebben, enerzijds is het aantrekkelijke dat het er uit ziet zoals je denkt dat middeleeuwse kastelen er uit zullen hebben gezien, anderzijds krijg je binnen inderdaad die ’20e-eeuwse weelde’ mee. Tegelijkertijd klinkt er geen enkel bewustzijn avn de tijdsgeest door maar misschien is dat ook gewoon niet wat mensen willen.