Een (niet helemaal) AI-loze zomer geeft perspectief

Hoewel ik wel geprobeerd heb om niet over AI te denken deze zomer, is het niet helemaal gelukt. Ondanks het uitzicht, dat het mooiste was dat ik ooit gehad heb, zodat ik bijna iedere morgen om 06:30 een foto maakte en naar buiten ging om er van te genieten.

Maar AI blijft mijn favoriete onderwerp. Dus natuurlijk was ik er toch mee bezig.

Omdat ik mijn LinkedIn-feed niet bekijk, ben ik redelijk vrij van AI-hype en dat is lekker. Af en toe krijg ik wel wat ‘nieuws’ mee, maar doordat ik wat meer afstand heb zag ik ook duidelijker dat al dat nieuws niet echt nieuws was. Bovendien ben ik geabonneerd op een heleboel (betaalde) kritische AI-nieuwsbrieven (dit is mijn favoriet, heeft gratis versie.). Nadat ik jaren een brede oriëntatie heb gehad (hier een overzicht), begint mijn focus te versmallen naar de kritische auteurs, geef ik toe. Dus dat kleurt mijn visie op al dat nieuws.

“Nieuws.”

Niets nieuws

Er was eigenlijk geen echt nieuws.

Er waren hacks; er waren nieuwe slimmere modellen; er waren ‘agents’ die dingen doen die ze niet mogen en die hun eigenaren niet hadden voorzien. Wat vooral iets zegt over hoe dom de mensen zijn die die agents inzetten, maar goed. De rest van de wereld begreep heel goed dat deze modellen per definitie niet betrouwbaar genoeg zijn om hun agents los te laten op het internet. Daarom gebruiken we ze niet. Duh!

Modellen kunnen nu oude wiskundeproblemen oplossen, las ik ergens – al zeggen de makers niets over het overgrote deel van de onopgeloste wiskundeproblemen, dat helemaal niet kan worden opgelost door hun modellen. Ook al hebben ze het wel geprobeerd. Een nauwe interpretatie van een ontwikkeling en het weglaten van informatie om beter voor de dag te komen en voldoende media-aandacht te krijgen is ook niets nieuws.

Grote software- en AI-bedrijven en investeerders kondigen nieuwe investeringen en financiële samenwerkingsverbanden aan die eigenlijk geen investeringen zijn maar ‘voornemens om samen te werken’ of vage financiële constructen die alleen die investeerders geld opleveren.

Diezelfde bedrijven vertelden ons ook weer dat AI heel gevaarlijk is, maar dat zij gelukkig in de lead zijn en alles onder controle is. Tot er weer een agent losbreekt of een hack mogelijk blijkt. Ook niets nieuws.

Af en toe moest ik zelfs in mijn eigen krant een hypeverhaal lezen. Pfff. Weer een semi-objectieve persoon die in een objectief ogende media-outlet uitlegt dat we ten onder gaat als we niet nu investeren, de wereld is veranderd, de ‘revolutie’ is hier … blablabla.

Irritant. Zo weinig kritisch, mijn krant. Teleurstellend.

Maar ook dat is allemaal meer van hetzelfde. Wat dat betreft kun je het AI-nieuws rustig een maandje uitzetten.

De minderheid groeit

Wat ook geen nieuws is, is dat hoewel de critici in de minderheid lijken, die minderheid steeds groter wordt, wereldwijd. We hebben inmiddels bijna 5 jaar de tijd gehad om al die ‘AI’ uit te proberen en we geloven het allemaal wel. Handig is het, zeker. Maar niet meer dan dat. Het is niet de heilige graal.

Het maakt werknemers niet overbodig (iets dat sowieso alleen werkgevers als positief zagen), het lost geen kanker op, het kan de klimaatcrisis en de droogte die we om ons heen zien niet verhelpen (in tegendeel), het maakt developers niet overbodig, het lost het personeelstekort in de zorg niet op en kan niet aan je bed komen als je ziek bent, het levert ons geen universeel basisinkomen of überhaupt meer welvaart op voor iedereen.

Mensen willen uiteindelijk gewoon hun werk blijven doen en betaald worden zodat ze hun leven kunnen leiden. We willen graag voldoende schoon drinkwater houden en toegang tot elektriciteit. En onze kinderen zien opgroeien in een wereld waarin er niet ineens vijandige autonome drones, aangestuurd door foutgevoelige taalmodellen, kunnen verschijnen om ons neer te schieten.

Het einde van de bubbel

Ik geloof ook na deze AI-loze zomer – of dankzij? – dat de bubbel gaat barsten. Alsof we niets geleerd hebben van de financiële crisis en de dotcom-bubbel, doen we mee aan iets dat grotendeels gebouwd is op lucht. Uiteindelijk draait het allemaal om geld dat verdiend wordt door een hele kleine groep personen door te gokken op de toekomst. Ten koste van de rest van de mensheid.

Er zal heus wel voor meer mensen wat geld te verdienen zijn met (generatieve) AI en de diensten die daarop gebouwd zijn, maar er is onvoldoende omzet om al die investeringen in compute goed te maken (data centers, chips, etc.). Mijn maandelijkse bijdrage aan de rekening van Anthropic is minder dan een druppel op de gloeiende plaat. Het is een korrel zand. Een microscopische bijdrage die er niet voor kan zorgen dat dat bedrijf winst gaat maken.

Na 5 jaar ChatGPT hebben de meeste mensen nu wel door wat het echt is en wat het niet kan en wat het ze waard is. Of ze er de portemonnee voor willen trekken. Ik zit er zelfs over te denken om er gewoon mee te stoppen: ik was alleen begonnen omdat ik wilde weten hoe het werkt en of ik er iets aan had. Het antwoord is: mwah. Beperkt.

De twee grootste bedrijven die al die vraag naar datacenters aanjagen, hebben nog nooit winst gemaakt. Ze zijn weliswaar nog niet naar de beurs (waar winst geen voorwaarde is voor succes!), maar de bedrijven waar ze al die rekenkracht afnemen zijn daar wel.

Of het nou om de beurs gaat of om de enorme investeringen in die bedrijven die gedeeltelijk weer bedrijven op de beurs financieren, het is problematisch. Want iemand geeft die bedrijven dat geld. En ooit wil die iemand zijn (nooit haar) geld terug.

Als zo’n bubbel eenmaal groot genoeg is, hebben de mensen die hem veroorzaakten samen zoveel te verliezen dat ze geen andere keuze meer zien dan hem verder op te blazen. En hoe meer geld ze er in blijven pompen, hoe meer ze te verliezen hebben.

Twee goede redenen om te denken dat het eindig is

Ik weet niet hoe de bubbel barst en waar de paniek moet uitbreken om het allemaal te laten instorten. Maar ik denk dat het een natuurwet is. Er is altijd een einde aan de groei.

In dit geval 1) kunt je niet oneindig geld uitgeven dat je niet hebt als je er geen winst mee maakt. En 2) komt er een moment dat de gewone mensen er genoeg van hebben. Als ze moeten kiezen tussen voldoende inkomen, water en eletriciteit OF AI, weet ik wel wat ze kiezen.

De natuur en de mensheid vinden vroeg of laat een balans. Niet altijd met leuke gevolgen, helaas.

Misschien komen we dan uiteindelijk weer ergens uit bij AI als een technologie die we gebruiken zoals we andere software gebruiken. Handig voor sommige dingen, niet nodig, te duur of te klimaatonvriendelijk voor de rest.

We zullen zien.

Ik ben eigenlijk wel optimistisch gestemd, al klinkt dat misschien niet zo. Het is goed dat we als eindgebruikers en beoogde objecten kritischer worden. Samen kunnen we dan eindelijk toewerken naar een evenwicht waarbij AI-technologie de mens dient – alle mensen – binnen de voorwaarden die we daar als mensheid aan stellen.

Een AI-loze zomer geeft een mens een beetje afstand en een beetje perspectief.

Met het voorrecht van zo’n uitzicht is perspectief een peulenschil.