Een mens kan dromen (over kunst)

Van alle kunst die ik gezien heb het afgelopen jaar, zijn een paar dingen me bijgebleven. En de tentoonstelling in Friesland over Wilhelmina Barns-Graham is daar een van.

Als je veel kunst kijkt, weet je dat je heel veel mooi kunt vinden, maar dat niet alles je raakt. Er zijn werken, kunstenaars en tentoonstellingen die je niet alleen aanspreken, maar die je niet meer loslaten. Waar je aan blijft denken. Die je misschien zelfs wel beïnvloeden? Al weet je niet precies op welke manier.

Dingen die je graag meerdere keren in het echt gaat zien, omdat je weet dat de kans om sommige werken in het echt te zien niet zo vaak voorbij komt.

Wilhelmina Barns-Graham

Ik heb dat met Wilhelmina Barns-Graham, een kunstenares uit de 20e eeuw die gezien wordt als Britse ‘modernist’. Dat is nog niet zo lang, dat ze die erkenning heeft. Heel lang werd ze meer gezien als een soort voetnoot bij een groep hele beroemde Engelse kunstenaars. Gelukkig heeft ze de erkenning nog meegemaakt.

(hier vind je een overzicht van haar werk, of ook hier bij de stichting die haar werk beheert)

Maar ook al voordat die erkenning kwam, had ze zelf besloten dat haar werk bewaard moest blijven. Ze was niet tevreden over de manier waarop ze werd gepositioneerd in overzichtstentoonstellingen, vertelde een meneer van de stichting in deze lezing. Daarom legde ze haar eigen collectie aan van haar eigen werken, met aandacht voor de verschillende periodes uit haar ontwikkeling, en zette ze een stichting op om die werken te bewaren. En om haar imago ook na haar dood te bewaken.

Ze is het bekendst geworden door haar tekeningen en schilderijen van gletsjers. Een reis naar Zwitserland, waar ze ze voor het eerst zag, was een soort artistieke doorbraak. Hoe kon ze dat ijs en die transparantie weergeven? En die grote geometrische vormen?

Barns-Graham, die zich focuste op het abstract weergeven van landschappen, maakte gebruik van wiskundige berekeningen om haar werk te maken. Geometrie, alles vantevoren uitwerken en doorrekenen … je zou het niet altijd zeggen als je naar haar werk kijkt.

Pas op het einde van haar leven ging ze los, ‘let it rip’, zoals ze zelf zegt, en liet ze haar voorliefde voor kleuren knallen op het doek.

Kleuren

Barns-Graham had synesthesie: een neurologische conditie waarbij mensen wat ze waarnemen met 1 zintuig, associëren met waarneming in een ander zintuig. Het gebeurt zonder bewuste keuze, zonder dat ze daar iets aan kunnen doen. In haar geval associeerde ze mensen, letters en cijfers met kleuren. Ze ‘zag’ de wereld in kleur, als het ware. Misschien dat ze daarom zo goed was in het weergeven van kleur en vorm en structuur.

(Kandinsky, die probeerde om muziek in schilderijen weer te geven, had chromosthesië, een vorm van synesthesie waarbij geluiden geassocieerd worden met kleuren)

Op dit moment – tot eind september 2026 – is haar werk voor het eerst te zien als solotententoonstelling buiten het VK, in museum Belvédère, in Oranjewoud. Nogal een big deal, dus eigenlijk. Ik weet niet waarom je er verder zo weinig over hoort? Iedereen zou er heen moeten.

Posters

Ik kwam er toevallig terecht, omdat ik ergens de poster zag en die me aansprak. En ik vond het inderdaad ongelofelijk mooi. Het was alsof ik het al kende. En misschien is dat ook zo. Het werk doet me nog steeds aan mijn tante denken, waar ik jarenlang al mijn zomers doorbracht, die dol was op kunst en een prachtige stijl had. Helaas kan ze het me niet meer vertellen, want ze is niet meer zo helder.

Hoe dan ook: het is gek, hoe dat gaat met kunst die je raakt. Het is alsof je een cadeautje hebt gekregen dat van binnen zit. Je kunt het niet uitleggen aan anderen. Je neemt het met je mee als onderdeel van jezelf.

Gisteren heb ik eindelijk de poster van de tentoonstelling in een lijstje gedaan. Hij staat naast en achter mijn computer, zodat ik er nu de hele tijd naar kijk.

Het is zo’n wonder, kunst. Wat drijft die kunstenaars om zich te willen uiten? Hoe begonnen ze? Waar vinden ze het lef om het te doen en ook nog eens hun eigen weg te vinden, hun eigen dingen te proberen?

Allemaal naar Friesland

Hoe dan ook: de schilderijen en tekeningen zijn in het echt vele malen mooier dan op zo’n poster of ansichtkaart. Het beste is dus om de kans te pakken om ze die ene keer in je leven te zien!

Ik zou zeggen: nog snel naar Oranjewoud. Vooral als je houdt van landschappen in de kunst (volgens mij is dat de specialisatie van Belvédère).

Het is er sowieso erg prachtig in de zomer, in het bijzondere park rondom het museum. En ze hebben er een paar werken van Jan Mankes, die in de buurt woonde. Kun je dan meteen meepakken. Zoveel zijn er daar niet van. Ook een bijzondere man met een bijzonder levensverhaal.

Ik ga voor het einde van de tentoonstelling nog een keertje kijken. Zo vaak krijg je de kans niet om al dit werk bij elkaar te zien en, voor mij, op 2 uur rijden.

En de poster heb ik nu in ieder geval om iedere dag naar te kijken.

Een mens kan dromen 🙂

Lees- en kijkvoer

• Mooi artikel over Barns-Graham met samenvatting van haar werk
• Deze lezing op YouTube is ook interessant
• Er is een documentaire (‘Essay documentaire’) met Tilda Swan over het werk van Barns-Graham waarin ook haar neurodiversiteit aan bod komt, maar die is in Nederland nergens te zien (als ik weer in het VK ben ga ik het online proberen).
• De stichting die haar werk beheert heeft een nieuwsbrief
• Podcast (nog niet geluisterd): interview directeur van de stichting
• Podcast (nog niet geluisterd): DES talks