Een kwestie van perspectief (vervolg)

Hier is het probleem met je eigen perspectief: het is er maar 1. En het is nooit 100% correct. Andere mensen kijken er anders naar en dat moet ook wel: ze zijn niet jij. Zolang je je dat maar realiseert, hoeft het niet erg te zijn. Het wordt pas een probleem als je het je niet realiseert.

Ik was op een congres en luisterde naar de man op het podium. Hij was een succesvol ondernemer op een congres vol met overheidsmensen. ‘Een zaal vol ambtenaren’, zoals de buitenwereld het zou zeggen, op een manier die zelden positief klinkt.

Een zaal vol ambtenaren

Grappig weetje: ambtenaren noemen zichzelf zelden ‘ambtenaren’. Alleen buitenstaanders doen dat. Maar dat terzijde.

Ik geloof er heilig in dat ‘zalen vol ambtenaren’ een extreem belangrijke middel zijn in het bewerkstelligen van verandering binnen de overheid. Sterker nog, ik heb er 3 jaar lang mijn best voor gedaan daar nog meer van te organiseren.

Dat komt omdat ik heb geleerd dat nieuwe kennis en inzichten opdoen voor veel mensen het snelst en makkelijkst gaat als je andere mensen in 3D kunt horen en zien. Dat het belangrijk is dat mensen elkaar in het echt kunnen leren kennen, verhalen kunnen horen en elkaar te inspireren. En dat als je wilt dat er verbanden ontstaan en echte samenwerking, mensen elkaar in het echt moeten leren kennen. Dat er sneller vertrouwen ontstaat in elkaar, als je elkaar een keer in het echt kunt ontmoeten.

Dus ik vond het leuk om in een zaal vol ambtenaren te zitten. Ook al ben ik er zelf niet meer een.

Wat is waarde?

De succesvolle ondernemer had een buitenstaandersblik op mensen die bij de overheid werken. Daarom stond hij ook op het podium. Om mensen in de zaal een ander perspectief te geven.

En dat perspectief was heel duidelijk: hij voelde zich beter dan zijn publiek. Dat begreep ik ook. Want als je geld als graadmeter neemt voor maatschappelijke waarde, zoals hij deed, was hij succesvoller dan de hele zaal blij elkaar. Hij verdient bakken met geld en zijn bedrijf is – hoop ik voor hem – meer waard dan alle salarissen van alle mensen in de zaal bij elkaar. Hij gaf ook aan dat dat was wat hem motiveerde: geld. Dát was wat hem en anderen ondernemer maakte, in zijn visie. De wens om veel geld te verdienen.

Het woord ‘waarde’ kwam dan ook regelmatig terug in zijn verhaal, waarbij hij dat (kennelijk) zag als een bedrag in euro’s en dollars.

Hij begrijpt waarschijnlijk niet dat mensen er voor kiezen om ambtenaar te worden. Ik vermoed dat hij denkt dat alleen mensen zonder andere opties dat doen.

Hij weet niet wat ik weet: dat mensen die voor de overheid werken doorgaans misschien risico-averser zijn dan de gemiddelde Nederlander, maar dat dat voor de mensen in die zaal niet de reden is dat ze voor de overheid kiezen. Dat ze het vooral belangrijk vinden dat onze samenleving goed georganiseerd is, veilig en betrouwbaar. Dat de samenleving zorgt voor wie dat zelf niet kan. En dat ze het gevoel hebben dat ze daar een stukje aan bijdragen.

Wat hij ook niet wist, is dat de mensen in de zaal net zo hard werken als de mensen die hij in dienst heeft. Alleen tegen lagere salarissen en met meer geduld en doorzettingsvermogen. Want niets is makkelijk, binnen de overheid.

‘Waarde’ is voor mensen bij de overheid totaal iets anders dan voor de ondernemer.

Geld verdienen of geld uitgeven

De ondernemer gaf aan dat hij, nu hij ouder was, pas begreep wat hij altijd zo lastig had gevonden aan de overheid. Nu hij de 40 had bereikt, wist hij het: “Ondernemers verdienen geld. En ambtenaren geven het uit.”

Dát is de reden dat IT-projecten bij de overheid zo vaak mislukken. En dat het de overheid maar niet lukt om te innoveren. Het had allemaal te maken met het gebrek aan intrinsieke motivatie (om geld te verdienen).

(…)

Het probleem was ook, vertelde hij de zaal vol gedreven overheidsmensen, dat de overheid te veel bezig was met het vermijden van risico. Neem nou generatieve AI: dat 20% van de output onjuist is, moet je voor lief nemen, zei hij. Het gaat niet veranderen. Waarom focust de overheid niet op die 80% die goed is? Waarom ziet de overheid niet de enorme waarde van die 80%?

Risico’s, zei hij, zijn niet interessant. Zelf weigerde te praten met mensen die hem vertellen waarom iets niet kan. Hij praat niet met collega’s die over risico beginnen. Die moeten aan iemand anders rapporteren.

Het was lollig bedoeld. Maar ik kon er niet om lachen. Het zal wel mijn ‘gebrek aan humor’ zijn.

20% Foutmarge als acceptabele grens

Bedrijven – ook het zijne – moeten natuurlijk net zo goed risico’s uitsluiten en zich aan de wet houden. Maar de overheid, de overheid heeft een nog grotere verantwoordelijkheid als het gaat om risico’s vermijden en de dingen zo goed mogelijk doen.

En iedereen in die zaal was zich daarvan bewust. Behalve de ondernemer op het podium.

Chatbots van de gemeente die zeggen dat je die uitbouw mag maken zonder vergunning terwijl dat niet zo is. Met AI gegenereerde openbare overheidsdocumenten die onjuiste feiten bevatten. Modellen die blijken te discrimineren omdat de data waarop ze gebaseerd zijn vol zit met vooroordelen (oh … wacht!). Mensen die niet de financiële hulp krijgen waar ze recht op hebben omdat de systemen waarmee ze die hulp aanvragen, fouten maken. Mensen die voor niets naar het gemeentekantoor komen met de ouderentaxi omdat de openingstijden die de chatbot gaf, niet kloppen. Kamervragen gemaakt met generatieve AI waarvoor ambtenaren honderden, zo niet duizenden, zo niet tienduizenden uren met de beantwoording bezig zijn (oh … wacht).

Anders dan de ondernemer, die zijn mensen met de risico’s laat dealen, weten de ambtenaren die voor hem in de zaal zaten heel goed wat er gebeurt als hun systemen fouten maken. Dan worden kwetsbare groepen direct geraakt. Echte mensen, wiens leven echt slechter wordt. En hoewel dat het ergste is, weten ze ook wiens hoofden dan op het hakblok gaan.

Risico vermijden is de basis van het werk van mensen bij de overheid. En ook al zou het wel eens wat minder mogen, het heeft een duidelijke reden.

Perspectief is een keuze

Als je succesvol bent in wat je doet, helemaal als je voor jezelf en anderen heel veel geld verdient, vraag je je misschien niet vaak meer af wat andermans perspectief is. Dat je veel meer geld verdient dan de meeste mensen, ga je waarschijnlijk in je hoofd gelijk stellen aan het gegeven dat je gelijk hebt. Dat jouw visie op de wereld klopt.

Ik kan me goed voorstellen dat je jezelf gaat positioneren als de avonturier, de persoon die zich niet aan regeltjes houdt, de slimmerik die begrijpt hoe de echt wereld werkt.

Maar dat je bent wie je bent en kon doen wat je deed, werd gefaciliteerd door de overheid. Die zorgt ervoor dat je naar een goede school bent geweest die weinig kost en dat je met je gezin goed verzorgd wordt, mocht er iets ergs gebeuren. Dat je bedrijf toegang heeft tot snel internet omdat er de juiste kabels liggen. Dat je vanaf Schiphol direct naar Silicon Valley kunt vliegen. Dat je veilig kunt wonen en in Nederland een van de allerhoogste levensstandaarden hebt die in de wereld te vinden zijn. Om nog maar niet te spreken van waar al dat kapitaal ooit vandaag is gekomen en op welke geschiedenis (en over wiens ruggen) we vandaag de dag nog voortbouwen.

Ik denk zelfs zo dat klanten je vertrouwen omdat er regelgeving is en de overheid de belangrijkste risico’s van zaken doen heeft verminderd. Je hebt medewerkers omdat er arbo-wetgeving is. Je bent succesvol omdat alle ingrediënten er al waren.

Misschien ga je bij financieel succes jezelf steeds meer zien als iemand die zijn/haar financiële succes heeft te denken aan de eigen intelligentie, de eigen doorzettingsvermogen en de eigen handigheid. Begrijpelijk. Zo gaat dat met succesvolle mensen. Het ego zoekt een verklaring die ego-vriendelijk is.

Maar iedereen kijkt anders naar succes. En waar voor sommige mensen het feit dat iemand heel veel geld verdient de bevestiging is dat diegene goed bezig is, is dat voor andere mensen juist een red flag.

Het is uiteindelijk een kwestie van perspectief.

PS Toen ik dit bericht wilde publiceren, bedacht ik dat de titel me bekend voorkwam. Alsof ik die al een keer had gebruikt. En dat klopte: precies een jaar plus 1 dag geleden. Raar maar waar!