De nonna is zoveel meer dan een nonna

Vandaag wist ik het opeens, wat me ergert aan al die kookprogramma’s waarbij een chef/beroemdheid naar Italië gaat op culinaire ontdekkingstocht.

Het is niet – wat je zou kunnen denken – omdat het zo afgezaagd is. Want dat is het. Als je tijdens je studententijd al kookprogramma’s keek, heb je 25 jaar later iedere grote tv-chef inmiddels Italië zien ontdekken.

Het is ook niet dat het altijd mannen zijn.

(…)

OK OK het is wél dat het altijd mannen zijn. Omdat het samenhangt met al die nonna’s.

Je weet wel: de vrouwen die voor iedere tv-show voor de camera gesleept worden om hun geweldige familierecepten te delen. Altijd 70+ en altijd oma: ‘nonna’.

Ze zijn nooit de oma van de tv-chef. Maar toch worden ze alleen als oma aangeduid. Kennelijk is dat hun titel, hun functie en hun waarde: nonna.

Ik had er al langer een raar gevoel bij. Ik bedoel, waar halen ze ze toch vandaan?

Het is ook een beetje raar om te romantiseren wat feitelijk een groot maatschappelijk probleem is. Van wat ik over Italië weet, is er een negatieve bevolkingsgroei omdat jonge vrouwen werken. Ze weigeren nonna te zijn. De nonna’s uit de kookprogramma’s zijn een nostalgisch ideaal.

Toch begon me pas echt te ergeren toen tv-chef Gino D’Acampo in zo’n kookprogramma een vrouw die hij nonna noemde – maar niet zijn eigen nonna was – omhelsde en kuste alsof hij haar kleinzoon was. Of haar minnaar.

Brrr.

Niet OK.

Het was te intiem. Te amicaal.

Je zag dat de vrouw in kwestie het ongemakkelijk vond, maar hij was zich van geen kwaad bewust. De cameraploeg, de mensen die de show editen, de uitgever, de tv-zender… die ook niet kennelijk.

Door een heel toneelstuk op te voeren en de vrouw als een soort Maria op een voetstuk te zetten, de heilige nonna, walste D’Acampo over dat ongemak heen. Oh wat was ze geweldig! Oh wat was ze streng! Maar oh wat kon ze lekker koken! Oh wat smaakte het heerlijk!

Als je op een voetstuk gezet wordt, kun je niet echt klagen. Of ‘nee’ zeggen. Helemaal niet met een cameraploeg om je heen.

Hij is niet de enige. Ze doen het allemaal, hoewel niemand zo handtastelijk is als hij.

Wat me dwars zit, is dit: de vrouwen die programma na programma worden opgevoerd als nonna’s verliezen hun identiteit. Soms hoor je hun voornaam niet eens. Vaak alleen hun voornaam (plus ‘nonna’).

Als het mannen op leeftijd zijn, in zo’n programma, die de culinaire experts zijn – boeren, kaasmakers, restauranteigenaren, tomatenkwekers, gelatomakers – worden ze gewoon ‘meneer achternaam’ genoemd. Signore. Misschien soms signore plus voornaam.

Nee, dan nonna’s. Die worden gepresteerd en gelabeld als 1 aspect van hun leven: grootmoeder, alsof ze niet meer zijn dan dat. Niets anders. Vaak niet eens met naam.

Hun voornaamste prestatie is koken voor de familie. Want nonna’s hebben in kookshows altijd veel kinderen en kleinkinderen. Zo weten we zeker dat ze echte (lees: goede) nonna’s zijn.

Het is alsof al die mannelijke koks op zoek zijn naar het bevestigen van een oud, conservatief plaatje. Een plaatje dat juist in Italiē niet meer bestaat.

Er is niets mis met koken voor je familie of zorgen voor je kinderen. Integendeel. Zonder dat onbetaalde werk zou de wereld tot stilstand komen.

Maar de Nona’s in al die kookshows worden teruggebracht tot karikaturen. Het zijn eendimensionale wezens. Vereerd maar beperkt. We weten niets over ze. Wat ze hebben meegemaakt, wat ze denken, of ze gewerkt hebben en als wat.

(De vergelijking met Maria houdt stand. Ook over haar valt zo veel meer te vertellen dan dat ene beeld)

Wat positief lijkt – verering – begin ik steeds meer te zien als een belediging.

Misschien heb ik gewoon te veel ‘chef/beroemdheid goes Italy’-shows gezien.

Er is niets mis met die nonna’s.

Maar wel met het verworden tot niets meer dan eendimensionaal symbool.