Omgekeerde cultuurschok = afscheid nemen

Met de hoop dat jullie niet gek worden van mijn geklaag en gezeur, moet ik het toch even van me afschrijven vandaag. Dat ik het maar lastig vind, deze verandering. Verhuizen. Er is zoveel aan de VS waar ik niet aan kon wennen, maar klaarblijkelijk toch vooral ook veel waarvan ik maar lastig afscheid kan nemen. Gek he.

Toen ik hier aankwam in juli 2009 had ik het ook heel moeilijk. Ik kende niemand, had geen baan, wel twee kinderen thuis, man aan het werk, en een enorm tijdsverschil met Nederland waardoor bellen met vrienden en familie moeilijk was. Eenzaamheid is niet leuk. Wel de reden dat ik Twitter ontdekte! Dus je ziet dat er mooie dingen uit voort kunnen komen (*in hoofd en hart prent dat er altijd nieuwe deuren openen*).

Cultuurschok: aanpassen aan een nieuwe cultuur

Ik weet niet of jullie bekend zijn met het fenomeen cultuurschok? Dat is een term die doelt op de fases die iemand doormaakt als hij/zij naar het buitenland verhuist. Anders dan mensen misschien denken, is dit een verschijnsel waar heel veel onderzoek naar is gedaan. Nu ik twee keer door die cultuurschock ben heengegaan kan ik beamen dat het klopt.

[Zie afbeelding links, op de bijbehorende pagina staan goede tips over hoe je hiermee om moet gaan. Net als de link verderop, gericht op studenten die in het buitenland gaan studeren.]

Cultuur is grotendeels onzichtbaar

‘Cultuur’ heeft enorme impact op je. Je eigen cultuur, en andere culturen. Ze zeggen dat wat wij ‘cultuur’ noemen maar voor 10% of zo zichtbaar is (denk aan hoe een land er uit ziet, en de taal die gesproken wordt). De rest zit, net als een ijsberg, onder oppervlakte. Zie ook deze presentatie (die ik vond door ‘cultuurschok fases’ te googlen). Prachtig plaatje (slide 4) dat goed laat zien dat cultuur maar gedeeltelijk zichtbaar is. De internationaal gerenommeerde expert op dit gebied is overigens een Nederlander, Geert Hofstede.

Dat betekent ook dat je je er niet bewust van bent. Pas als je gedwongen wordt je aan te passen aan een andere cultuur, merk je dat je allerlei aannames hebt, dingen normaal vindt, bepaalde waarden hebt. Wij, de moderne Nederlandse mens, vinden het belangrijk om te denken dat we allemaal individuen zijn. En dat is ook zo – alleen zijn we in heeeeeeel veel dingen hetzelfde, zonder dat we het weten. Onze cultuur heeft een enorme impact op wat we denken en voelen, ondanks dat we individuen zijn delen we een heleboel waarden en overtuigingen.

De VS is echt HEEL anders

Toen ik een tijdje in de VS was, greep het verschil me enorm aan (geheel overeenkomstig de fasen van cultuurschok). Wat het opvallendst was, was dat je denkt dat je dit land begrijpt, als je hier aankomt. Je kent het van de televisie. Het ziet er Westers uit. Je spreekt de taal. Je kent de producten (hamburgers, bijvoorbeeld) en de merken (Starbucks). Dus het lijkt hetzelfde, het lijkt bekend.

Niets is minder waar. Net als andere landen, is dit een land met een historie die nog iedere dag het dagelijkse leven maar vooral het denken en voelen beïnvloedt. Als je hier een tijdje woont, krijg je dat gevoel van alienation. Je kunt er niet de vinger opleggen, maar iets is raciaal anders. Ik vind zelfs dat het verschil tussen Nederland en Hongarije minder groot is dan het verschil tussen Nederland en de VS! Zou je niet denken he? Nu, 3 jaar later, denk ik dat het iets te maken heeft met de socialistische waarden waar Europa op gestoeld is.

Anyway.

Thuis is…

De buurt die ik zo ga missen...

Hoe verloren en eenzaam en gedesorienteerd ik me toen voelde, zo thuis voel ik me nu. Thuis is: je vrienden, je community, je buurt, de route die je iedere dag wandelt om naar school of naar je werk of naar de winkel te komen. Thuis is weten waar je moet zijn in de supermarkt om biologische eieren of de Nutella of de pijnboompitten te vinden (producten die altijd een beetje verstopt zijn).

De kloof

Er is nog een element aan dit soort ‘expatriation’, uitzending, dat het proces van afscheid nemen van de ene en integreren in de andere cultuur lastig maakt. Vaak is het zo dat de ‘expat’, degene die door zijn/haar werkgever wordt uitgezonden, al bezig is met de nieuwe baan. En daarmee met de nieuwe cultuur. Terwijl de ‘expatpartner’ (ondergetekende) nog bezig is met de huidige/oude cultuur.

Wat dan gebeurt, is dat beide partners in andere fases van die cultuurschok terecht komen. In ons geval is een van ons al helemaal in de zgn. honeymoon fase (Istanbul is fantastisch! Wat een wereldstad! Het wordt zo gaaf! Prachtig huis!), en de ander is nog helemaal niet begonnen aan die ontwikkeling. Voor beiden lastig, want er ontstaat een tijdelijke kloof tussen de beleving van de een, en die van de ander. Om van de beleving van de kinderen nog maar niet te spreken…

Zo…

Zo.

Dat is er uit. Ik voel me iets beter, nu ik het allemaal opgeschreven heb. Meer voor mezelf, dan voor jullie. Beetje lief-dagboek-achtig… Grappig dat ik me zo stom voel over dat klagen. Ik weet heus wel dat het een bevoorrechte positie is, om zo te kunnen leven, en zoveel van de wereld te kunnen zien. Echt. Maar het neemt niet weg dat ik heel verdrietig ben.

Gelukkig is daar mijn blog!

*Foto Istanbul: Let Ideas Compete